بازداشتن از كارى است كه انجام دادن و ندادنش يكسان است ؛ زيرا اگر با دست بازداشتن از آن شايستگى نكوهش شدن ، فراهم شود ، مىبايست كارى باشد كه بايد انجام گردد .
سيد مرتضى گفته است كارى كه انجام دادن و ندادنش يكسان است ، نه از كارهائى است كه با انجام دادنش شايستگى سرزنش شدن فراهم شود ، و نه از كارهائى است ، كه با انجام ندادنش سزاوارى ستودن فراهم گردد ؛ و سخن بهتر اين است كه آنچه انجام دادن و ندادنش يكسان است ، دو بخش مىگردد ، و گفته مىشود ، پارهاى از آن ، كارهائى مىباشند كه با دست بازداشتن از انجام دادنش شايستگى ستودن فراهم مىشود ، و آن دريافت كردن چيزهائى است كه بايد دريافت شود ، و از دريافت كردنش زيانى به بار آيد ، بر آنگونه كه آشكارش كرديم ، و در آن ميان كارهاى ديگرى هست كه با دست بازداشتن از آن شايستگى ستودن فراهم نمىشود ، و آن كارهائى است كه انجامدادن و ندادنش يكسان است ، و زيانى هم از آن به بار نمىآيد .
از كارهائى كه بايد انجام داده شود ، سزاوارى ستودن فراهم نمىشود ، مگر هنگامى كه براى همين كه بايد انجام گردد ؛ از كسى سر بزند ، يا براى چيزىكه واجب بودنش را فراهم نموده است ، انجام گردد ؛ و كسى اينگونه كارها را بدينگونه انجام نمىدهد ، مگر كه به واجب بودنش ، يا به چيزى كه آن را واجب گردانيده است ، آگاه باشد .
آيا نمىبينى اگر كسى به فراموشى آن را انجام بدهد ، سزاوار ستودن نمىشود ؛ و نيز اگر اين را شرط نمىدانستيم ، روا مىگرديد كسى براى دلخواه و خوشآيند خودش ، و براى سودهائى كنونى ، آن را انجام بدهد ؛ و با اين همه سزاوار ستودن گردد ؛ زيرا ، هرگاه خود انجام دادن كار شايستگى ستودن شدن را فراهم كند ، و بدون در نظر گرفتن اين باشد كه بايد انجام گردد مىبايست آهنگ كردن دلخواه و خوشى بردن از آن ، در شايسته شدن ، ستودن « 1 » اثر داشته باشد ؛ و ما
هامش
( 1 ) لزوم قصد وجه در اينجا مورد تأئيد شيخ است .