و كسى كه مىگويد : چون كودك داراى خرد نيست ، دردناك نمىشود ، بايد بپذيرد كه سوزاندن كودكان با آتش زدن آنان ، بد نيست ، و بايد بر اين كار سرزنش نشود ، زيرا يا آنان خواهان سوختن مىباشند ، و از آن خوشى مىبرند ، و يا براى اين كه خوشى نمىبرند ، زيرا خواهان آن نيستند ، و همهء اين سخنان نادرست است .
اما دليلى كه نادرستى روش گرايندگان به تناسخ را بيشتر از آنچه گفتيم مىرساند ، خوبى دردناك كردنى است كه براى پيشگيرى از زيان و يا براى به دست آوردن سود باشد زيرا هرگاه دردناك كردن كسى ، براى سزاوار بودنش باشد ، درخور اين است كه سبك شمردن و خوار كردن با آن همراه باشد ؛ و آشكار مىدانيم كه سبك شمردن و خوار كردن كودكان و چهارپايان بد است ؛ پس دانستيم كه دردناك شدن آنها ، از روى سزاوارى نيست .
و نمىتوانند بگويند : كسى كه سزاوار بودن آنها را باور ندارد ، سبك شمردن و خوار كردن آنها را خوب نمىداند ، اما كسى كه سزاوار بودنشان را باور كرده است سرزنش كردن و نفرين كردنشان را خوب مىداند .
نادرستى سخن اين گوينده از آن به دست مىآيد كه هرخردمندى آشكارا مىداند ، سرزنش كردن چهارپايان و كودكان و نفرين كردن آنها در هرزمانى بد است ، و نمىتوان ويژگى در آن ادعا كرد .
و نيز ما مىدانيم كه پيمبران از بيماريهاى سخت و پيشآمدهاى ناگوار بزرگ ، دردناك مىشدند ، و نمىتوان گفت سزاوار اينها بودند ؛ زيرا دليل مىرساند كه آنان از گناهان نگهدارى مىشوند ، و از هربدى پاك مىباشند .
و كسى كه مىگويد پيش از پيمبرى سزاوار اينها گرديدهاند ، سخنش نادرست مىباشد ، زيرا دليل بر پا شده است كه هيچگاه بر آنان گناه روا نمىباشد .
بالاتر از آن اگر سر زدن كارهاى بد ، از ايشان روا باشد ، از اين بيرون نيست كه يا آنان از آن بازگشت كردهاند ، و يا پس از پيمبرى هم بر گناهان پافشارى دارند ؛ پس اگر بازگشت كرده باشند ، شكنجه كردنشان پس از پيمبرى خوب
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 504
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٥٠٤