فزونى ندارد .
اما دردناك كردن و كارهاى ديگرى كه دردناكى در آن نباشد ، مانند خوشى بخشيدن و جز آن ، هرگاه در نيك بودن ، با هم برابرى كنند ، رواست كه موجود بلا آغاز برتر از همه ، هريكى از آنها را بخواهد برگزيند و هركدام از آنها را مىتواند انجام بدهد ؛ زيرا چون چيزى كه در نظر است و آهنگ شده است با هريك از آنها به دست مىآيد ؛ پس آنها جاى يكديگر مىايستند ؛ و هرچند دردناك كردن زيان دارد ، اما در برابرش تاوانهاى بزرگى داده مىشود كه دردناك شدن را از زيان بودن ، به سوى سود گرفتن و نيكى بردن بيرون مىكند ، پس زيان و دردناكى ، مانند دو خوشى هستند ، يا به مانند دو كارى مىباشند كه زيانى در آنها وجود ندارد ، زيرا دردناكى ، با تاوان بسيار گرفتن از زيان بودن بيرون رفته است .
پس اگر بگويند : دردناك كردن براى نيكى رساندن ، كارى بيهوده است ؛ زيرا در اين جا چيزى به جاى چيز ديگر مىايستد .
گفته خواهد شد : كار بيهوده آن است كه چيزى از آن به دست نيايد ، و از اين كه چيزى به جاى چيزى ديگر مىايستد ، به بيهودهكارى در نمىآيد ؛ زيرا اگر كارى بيهوده باشد ، بايد خوشى كردن نيز كارى بيهوده باشد ؛ براى اين كه هرگاه دوگونه خوشى در ميان باشد ، هريك از خوشىها به جاى خوشى ديگر مىايستد ، و به خود زيان رساندن هريك از ما ، براى به سود رسيدن ، هنگامى بد است كه بدون آن ، بتواند سود را بدست آورد ، و در اين هنگام از آنرو به خود زيان رساندن ، بد است كه اگر بدون زيانرسانى ، بتواند به آنچه مىخواهد برسد ، به ناچار ، بايد به خود زيان نرساند ؛ زيرا اگر به خود زيان برساند ، برابر اين زيان به او سودى نرسيده است .
اما موجود بلا آغاز برتر از همه ، اينگونه نيست ؛ زيرا او از اين كه به دردناك شدگان ، تاوان بزرگ مىدهد ، دردناكى آنان را از زيان بودن ، به سود بودن و نيكى رساندن بيرون مىبرد .
و ميان مردم كسانى هستند كه مىگويند : دردناك كردن جز براى سزاوار بودنش خوب نيست ، و آنان گروه بكريه و گروندگان به تناسخ مىباشند .
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 501
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٥٠١