و اگر براى سزاوار نبودن آنان ، دردناك كردنشان بد بود ، بايد ما را بر آن نكوهش مىكردند ؛ و ما مىدانيم كسى كه داروهاى بد آيند به فرزند كودكش مىخوراند ، و با رگ زدن و حجامت كردن از ترس زيانى كه بر او فرود مىآيد ، دردناكش مىكند ، به او نيكى كرده است ؛ و بنا به روش شما بايد او بدى كرده باشد ، و آنچه همه مىدانند جز اين است .
و نيز ما مىدانيم ، كودكان و چهارپايان هنگامى كه به آتش نزديك شوند از آن به فرياد مىآيند ، و مىگريزند ، آنچنان كه از خردمندان فرياد زدن آشكار مىگردد ، پس اگر دردناك نمىشدند كار بدين گونه نبود ؛ و اين كه آشكار مىدانيم ، كودكان دردناك مىشوند به همانگونه است كه مىدانيم خردمندان دردناك مىگردند .
و نيز كودك گرسنه و تشنه مىشود ، و گرسنگى و تشنگى دردناكى و سختى مىباشند . و نيز بر هركسى خوشى كردن از چيزى روا باشد ، گريزان بودن از چيزهائى نيز بر او روا مىباشد ، و گريزان بودن از چيزى با دردناك شدن از آن همراه است .
پس اگر بگويند : آيا روا ندانستهاند كه از هرچيزى پارهاى از زندگان دردناك مىشوند ، زندهء ديگرى كه خواهانش مىباشد ، از آن خوشى ببرد ؟ پس چرا روا نباشد ، كودكان و چهارپايان خواهان چيزهائى باشند كه ما را دردناك مىكند ، و چون آنان خواهان آن مىباشند ، از آن دردناك نشوند .
خواهيم گفت : ما از پذيرفتن اين روگردان نيستيم كه چون يكى از زندگان از چيزى دردناك مىشود ، ديگرى روا نباشد با آن خوشى كند ، و اين را از آنرو نمىپذيريم كه فرياد زدن از كودك و چهارپا آشكار مىشود ، و از زدن و نزديك شدن به آتش مىگريزند ؛ و اگر دردناك شدن كودك شك كنيم ، بايد به مانند آنچه گفتند ؛ در خردمندان هم آن را شك كنيم ، هرچند آنان را بيابيم كه فرياد مىزنند و از آتش مىگريزند ، و يا از بيمارى نقرس و دردسر رنج مىبرند ، پس چون گاهى ، برخورد مىكند كه كسى خواهان اينها باشد ، بايد از اينها خوشى ببرند ، و چنين سخنى خود را نادان وانمودن است .
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 503
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٥٠٣