دردناكى ديگرى را از او پيشگيرى كرده باشيم ، دردناكى پيشگيرى شدهء ما برايش نيكى مىباشد ؛ اما چون ما رنج پيشگيرى كردن يكى از دو دردناكى را با ديگرى بر خود هموار كرديم شناسا شدن آنچه نيك مىباشد ، دگرگون مىشود ، و خداوند برتر از همه ، آن دردناكى ديگر را انجام نمىدهد ، اما چنين نيست كه ما از كار خدا پيشگيرى كرده باشيم و بتوانيم بگوئيم از زيان بزرگترى جلوگيرى كردهايم ، و اين سخن را از آنرو مىتوانيم بگوئيم ، كه با كار انجام دادن ما ، خداوند زيان بزرگترى را از ميان برداشته است ، و اگر ما آن را انجام نمىداديم آن زيان از ميان نرفته بود ، هرچند كار انجام دادن ما آن دردناكى را از ميان برده است « 1 » .
شرط ديگر خوبى اين كه ما براى پيشگيرى كردن از زيانها ديگرى را دردناك كنيم ، آن است كه خود او نتواند آن زيان را با كار خودش از ميان بردارد ، و ما مىدانيم كسى كه تكليف شده است ، مىتواند از سزاوار شدن شكنجه ديدنى كه از انجام دادن كار بد پديد مىآيد ، خودش را به اين رهائى دهد كه كار بد نكند ، و از آنرو گردان شود ، و پس از آن كه كار بد را انجام داد ، مىتواند سزاوارى شكنجه ديدن را به اين از ميان ببرد ، كه از انجام دادن كار بد بازگشت كند ؛ پس روا نخواهد بود كه زيانى به او رسانده شود تا از زيان ديگرى كه خودش بر پيشگيرى كردن از آن توانا مىباشد از ميان برده شود .
هامش
( 1 ) خلاصهء مطلب اين است كه از ابتدا مشخص نيست كه كدام يك از دو دردناكى به مصلحت شخص است ؛ زيرا يكى از اين دو تا ، با شرايط خاصى بايد به او برسد ، و هردو را خداوند چون به مصلحت اوست در او ايجاد مىكند . به طور مثال اگر زمينهء بيمارى سرطان از آغاز در يك فرد موجود باشد و اگر طبيبى پيدا شد كه پيشاپيش او را عمل جراحى كند ، خداوند درد را در اثر بريدن بدنش در او ايجاد مىكند و به مصلحت اوست ، و اگر طبيب اين عمل را در او انجام ندهد باز هم خداوند بيمارى سرطان را در او ايجاد مىكند و به مصلحت اوست ؛ زيرا در هر دو صورت در برابر اين دردناكى چيزهائى به او مىدهد و به هرصورت عمل انسان از درد جلوگيرى نمىكند ؛ زيرا در صورت عمل او خداوند بيمارى سرطان را در او ايجاد نمىفرمايد .