چيزى به جاى دردناك كردن از دادن پاداش ، جدا مىباشد ؛ زيرا سزاوارى گرفتن پاداش از روى گونهاى بزرگداشت مىباشد ، و فروگذارى كردن در چيزى كه به مانند بزرگداشت باشد خوب نيست ، اما دادن چيزى به جاى دردناك كردن ، اينگونه نيست ؛ زيرا جز پرداختن سود بدون بزرگداشت چيزى نيست و اگر روا مىبود بدون دردناك كردن مانندش را بدهيم ، بايد خوب باشد ديگرى را مزدور بگيريم تا آب از جوئى به جاى ديگر ببرد ، و جز مزد دادن به او چيزى در نظر نداشته باشيم ، يا با كسى سازش كنيم به او زيانى برسانيم ، و در جاى آن چيزى به او بدهيم ، و از زيان رسانى جز دادن چيزى به جاى آن ، چيز ديگرى در نظر نگيريم ؛ و بدى همهء اين كارها آشكار است .
پس اگر بگويند : تاوان دادن به جاى دردناك كردن ، آيا به مانند پاداش دادن با بزرگ گردانيدن و بزرگ شمردن ، همراه نيست ؟
خواهيم گفت : تاوان گرفتن به جاى دردناك شدن از پاداش گرفتن به اين جدا مىشود ، كه سزاوارى پاداش گرفتن چون با فرمانبردارى حاصل مىشود ، بر آن روئى مىباشد كه سزاوارى ستودن هم با آن موجود مىگردد اما دردناك شدن از آن چيزهائى نيست كه سزاوارى ستوده شدن با آن پديد آيد ؛ زيرا با دردناك شدن از راه تاوان به جايش گرفتن ، و ارزش چيزى دريافت كردن ، سزاوارى حاصل مىشود و سزاوارى ستوده شدن در آن وجود ندارد .
پس اگر بگويند : سزاوار چيزى شدن پيش خردمندان داراى فزونى و برترى مىباشد .
خواهيم گفت : در جاهائى كه مىبينيم سزاوار شدن بر بخشش گرفتن فزونى و برترى دارد ، براى اين است كه به بخشش گيرنده پستى روى مىدهد ، و يا براى اين است كه بخششدهنده ، بخششهاى خود را به او مىنماياند ، يا از گرفتن بخشش ، خوارى به او مىرسد و براى همين است كه برابر با بزرگى بخششكننده و بالاترى پايهاش چگونگىها گوناگون مىشود ، و هيچ يك اينها در بخشندگيهاى خداوند برتر از همه ، وجود ندارد ، پس سزاوار شدن پاداش بر بخششهائى كه از سوى او مىشود ،
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 500
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٥٠٠