دردناك كردن خوب نخواهد بود .
پس اگر بگويند : اگر بر خود هموار كردن زيان ، براى سودى كه مىرسد خوب باشد ، بايد از خردمندان خوب باشد كه زيانى به ديگرى برسانند ، و مانندش را بپردازند ، بدون آن كه خوشنودى او را در نظر بگيرند ، آنچنان كه براى پيشگيرى از زيان خوب است اين كار را انجام بدهند .
گفته خواهد شد : اگر سودى كه در برابر دردناك كردن رسانده مىشود ، به اندازهء بسيارى برسد كه خردمندان ، با آن اندازه سود بردن ، بر خود هموار كردن آن دردناكى را برمىگزينند ، روا خواهد بود كه اين رفتار را با خردمندان ، انجام بدهند ، هرچند خوشنودى او را به نظر نياورند ، و خوشنودى او را جائى در نظر مىگيريم ، كه پوشيدگى در كار باشد ، و پارهاى از خردمندان آن را برگزينند ، و ديگران آن را نگزينند . و نمونهء جائى كه گفتيم ، همهء خردمندان ، براى بردن سود ، بر خود هموار كردن دردناكى را بر مىگزينند ، اين است كه يكى از انگشتان كسى را بجنبانند و هزار پوست گاو پر از زر ، به او بپردازند ، اگر او اين را نگزيند خردمند نخواهد بود ، و در اين هنگام ، بدون خوشنودى او روا مىباشد دردناكش كنيم ، و بهمانند كسى مىگرديم كه بر او سرورى داشته باشيم .
و براى همين است كه از خداوند برتر از همه ، خوب است كسانى را كه به ساليان خردمندى ، رسيده باشند ، بدون خوشنوديشان ، آنان را دردناك گرداند ؛ زيرا او به جاى دردناككردنشان ، به اندازهاى سود به آنان مىدهد ، كه همهء خردمندان ، بر آن اندازه از سود ، اين زيان را بر خود هموار مىكنند ، و گرنه خردمند نمىباشند ؛ و دردناك كردن كسى براى پيشگيرى از زيان ، در اين كه اگر پوشيدگى در آن نباشد ، بدون خوشنودى او خوب است ، به همين گونه مىباشد ، و با بودن پوشيدگى ، با خردمندان ، اين رفتار ، جز با خوشنودى ايشان ، خوب نيست ، هرچند با خودمان و با كسانى كه بر آنان حكمفرما هستيم ، مانند فرزندانمان ، خوب است چنين كارى انجام بدهيم .
و اين كه گفتيم : گمان بردن به سود ، در جاى دانا بودن به آن مىباشد ، براى اين
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 490
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٤٩٠