پيشگيرى كردن از خود ، بدون آهنگ كردن زيان ، از او سر زند بايد سرزنش گردد ، زيرا او نمىداند كه خوبى پيشگيرى كردن از خود ، براى چه چيز است . و براى همهء خردمندان آشكار است كه اين گونه دردناك كردن ، خوب است ، و سرزنشى از اين كار براى انجامدهنده نيست ؛ پس دانسته شد كه خوبى پيشگيرى كردن يكى از زيان رساندن ديگرى ، براى چيز ديگرى است ، نه آنچه آنان گفتند ، و اين به مانند كشتن چهارپايان نيست زيرا اگر به مانند آن مىبود ، بايد خوب باشد آهنگ كشتن كند ، همچنان كه خوب است آهنگ سر بريدن چهارپايان كند ، و ما مىدانيم آهنگ كردن كشتن كسى خوب نيست .
كار بيهوده آن است كه هيچ سودى در آن نباشد ، يا سودى كه به مانند چيزى كه مىخواهيم در آن نباشد ، و دردناك كردن كسى براى سودى كه با دردناك نكردن هم بتوان بر آن دست يافت ، و سود ديگرى هم جز آن در آن نباشد ، كارى بيهوده است .
دليل بر اين كه هر دردناك كردنى چنين باشد ، كار بدى است ، آن است كه ما مىدانيم هريك ما بد است با ديگرى سازش كند و با او هماهنگ گردد كه او را كتك بزند و در برابرش چيزى به او بدهد ، كه برخود هموار كردن اين كتك خوردن به اندازهء آنچه مىگيرد برايش خوشنودكننده باشد ؛ زيرا با دادن چيزى ، در برابر كتك زدن از ستمگرى بودن بيرون مىرود ، و اين كار از آنرو بد است كه سودى از آن بدست نمىآيد .
پس اگر بگويند : از كسى كه با ديگرى سازش مىكند كه او را كتك بزند و به جايش چيزى به او برساند ، از اينرو بد است كه سزاوارى سپاسگزارى را نابود مىكند ، زيرا كسى كه در برابر كتك زدن چيزى مىدهد ، سزاوارى سپاسى را كه بايد از او بشود ، و شادمانى را كه اگر بدون زيان رساندن به او مىداد ، برايش مىبود ، نابود مىكند .
خواهيم گفت : نابود كردن سپاس هنگامى بد مىشود ، كه سزاوارى سپاس حاصل شده باشد ، يا با پديد آوردن دستآويزى براى سپاس بهمانند اين باشد ، كه
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 485
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٤٨٥