كه مىداند ، از آن سرپيچى نخواهد شد ، رو بگرداند .
و مثل آوردن پيش نهادن غذاى سيركننده ، و نياوردن غذائى كه با آن نيمجانى نگهدارى مىشود ، از آن چيزهائى است كه هيچ شكى در بدى آن نمىباشد .
اين الفاظى است كه سيد مرتضى عينا در كتاب ذخيره آورده است و يا بيشتر آنها را ذكر كرده است .
پس اگر بگويند : هريك از ما ، از رسيدن به آنچه مىخواهد انجام يابد ، سود و شادمانى به او مىرسد ، و با از دست رفتن آن ، اندوه و زيانى به او مىپيوندد ، و براى همين ، چنان كه گفتيد ، اينگونه تكليف كردن از او بد است .
گفته خواهد شد : اين سخن به زيان شما است ، به مانند پيش شخص نهادن غذائى كه او آن را نمىخورد ، و روگردان شدن از غذائى كه آن را مىخورد پس شايسته نيست اين مثل را براى تكليف كردن خداوند برتر از همه چيز كه از انجام يافتن كارى سودى به او نمىرسد ، و از انجام نشدنش زيان نمىبيند ، پايه قرار دهند .
و به همين گفتار ، پاسخ كسى را مىدهيم ، كه مىگويد ، تكليف كردن كسى كه خداوند مىداند ، او از انجام دادن تكليف ، سرپيچى مىكند بد است ، آنچنان كه از ما بد است شمشير را به كسى بدهيم كه مىدانيم خودش را و فرزندانش را خواهد كشت ، و از دادن شمشير به كسى كه مىدانيم با آن كسى را خواهد كشت كه سزاوار كشتن است ، رو بگردانيم ؛ به اينكه مىگوئيم : تكليف كردن ، از سودى كه به شخص تكليفكننده مىرسد ، تهى نيست ؛ و در ميان جاهائى كه برخورد داريم ، به راستى نمونهاى براى تكليف كردن خداوند برتر از همه چيز ، وجود ندارد .
و بنابراين رواست خداوند كسى را در آن روزى كه مىداند فرمانبردارى نخواهد كرد ، به كارى تكليف كند ، و در آن روزى كه مىداند فرمان خواهد برد ، به آن كار تكليف نكند ؛ و بنابراين نيز ، رواست خداوند كافر را - هرچند بداند كه اگر او را زنده نگهدارد ، ايمان خواهد آورد - بميراند و اين سخن با گفتار ابو على سازگار نيست .
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 380
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٣٨٠