و دور به نظر مىرسد ميان كارهاى خداوند برتر از همه چيز ، نمونهاى براى اينگونه كار باشد ، براى اين كه ، كارهاى خداوند برتر از همه چيز را قسمى واجب مىگويند ، كه پاداش دادن و نيكى رساندن در جاى انجام دادن كارى است .
پاداشى كه خداوند مىدهد از لحاظ نوع پايان ندارد ، و اندازهاى كه سزاوارى در آن حاصل مىشود ، معين نيست ، و اگر در باب لطف ، اندازهگيرى شود ، با آن كه دور به نظر مىرسد ، اندازهگيرىاش رواست ، و اينگونه واجب را ، فرموده يا نوشته شدهاى مىگويند كه پيرو آگاه بودن ، يا توانا بودن بر آگاهى يافتن از آن است .
و آن كار واجبى كه ممكن است كار ديگرى جانشينش گردد « واجب مخير » ناميده مىشود ، مانند سه كفاره براى خوردن روزهء رمضان در شرع ، و مثل اين كه وام را از هر نوع كه شخص بخواهد مىتواند باز پس دهد ، و كارهاى ديگرى كه از اين رهگذر مىرود . و بيشتر كارهاى خداوند برتر از همه چيز را كه واجب وصف مىكنند ، اين چنين است ، زيرا جنس كارهائى كه بايد انجام بدهد ، به مقدار بىپايان است ، پس خداوند در كارش مخير است كه هريك را بخواهد به جاى كار ديگر ، انجام بدهد .
كار واجب به دو بخش ديگر هم مىباشد : يكى آن كه كار شخص ديگرى جانشين كار اين يكى نمىگردد ، و آن را واجب عينى مىنامند ، مانند نماز و روزه و آنچه را بدنها ، مىبايست ، انجام بدهند ، و رواست در ميان كارهاى خداوند هم ، چنين كار واجبى وجود داشته باشد ، مانند ، دادن پاداش ، و چيزى كه برابر وارد شدن زيانى داده مىشود ، و كارهائى كه از راه مهربانى براى آسان شدن فرمانبردارى ، انجام مىگردد .
و قسمى از كار واجب كه كسى مىتواند آن را به جاى شخص ديگرى انجام بدهد ، فرمانهاى كفائى ناميده مىشود ، مانند پاسخ گفتن به سلام ، و نماز بر مردگان ، و پيكار كردن با دشمنان دين ، و رواست در كارهاى خداوند برتر از همه چيز ، نمونههائى برايش باشد ، زيرا شدنى است كه در كارهائى كه براى آسان شدن
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 209
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٢٠٩