مقالته السخيفة وزعم أنه نظير بقراط في الطب وسقراط في استخراج اللطائف . « 18 »
اين نوع تجليل مقام از سقراط كه رازي در نوشتههاى خود به آن مىپردازد ، در تاريخ حكمت اسلامى قابل توجه خاصي است . أبو يعقوب كندى فيلسوف أول كسى است در اسلام كه متوجه اهميت شأن سقراط حكيم شده وچندين كتاب در باب أو نوشته كه بدبختانه امروز تمام آنها مفقود است ويكى از آن جمله در باب مرگ اين حكيم بوده است . « 19 »
حكايت مرگ سقراط در تاريخ حكمت اسلامى اهميت مخصوصى پيدا كرده ، چنانكه نگارندگان رسائل اخوان الصفا سقراط را شهيد راه حقيقت ونمونهء كامل مردى كه در مقابل قضا وقدر تسليم باشد شمرده وشهادت أو را در شمار شهادت عيسى وشهداى كربلا آوردهاند ، « 20 » وعين اين درجه از شهادت را آباى كليساى مسيحي در مغرب به سقراط نسبت دادهاند . « 21 »
هامش
( 18 ) صفحهء 236 از نسخه خطى
( 19 ) الفهرست ، ص 260 وابن ابن اصيبعه ، 1 : 212 وقفطى ، ص 374
( 20 ) رسائل اخوان الصفا ( چاپ بمبئي ) ج 4 ، ص 119 و 135 و 214 و 279 . قسمتى از اين بيانات را در طبقات الأطباء ( 1 : 43 ) ، وقفطى ( ص 197 ) ، نيز مىتوان يافت . ماسينيون در كتاب سابق الذكر خود ( ص 186 ، حاشيهء 4 ) يكى از بيانات منسوب به سقراط را در اخوان الصفا با بياناتى از حلاج تطبيق كرده . بعلاوة متصوفه سقراط را يكى از مراجع اسناد خود مىدانند ( رجوع كنيد به ديوان حلاج ، تأليف ماسينيون ، در مجله آسيايى 1931 ، ص 137 وحكمة الاشراق سهروردى ، ص 371 ) .
در اين اسنادات متصوفه سقراط را در رديف هرمس واغاثوذيمون وامبذقلس وأفلاطون وحلاج وابن سبعين مىآورند . در نوشتجات جابر بن حيان ذكر بعضي رسايل در كيميا منسوب به سقراط هست وجابر در كتاب الخواص الكبير گويد كسى كه به معرفت كامل برسد به سقراط تقرب مىجويد . در باب سقراطى كه أفلاطون در كتاب ضيافت به تقرير حال أو پرداخته رجوع كنيد به كتاب مصارع العشاق سراج ، ص 4
( 21 ) رجوع كنيد به تأليفات هارناك) Harnack (به نام سقراط وكليساى قديم ( 1901 ) وتاريخ عقايد ( 1 : 507 ، طبع چهارم ) وكتاب گفكن) Geffken (به اسم سقراط وعالم عيسويت قديم ( 1908 ) .