رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 187

[ آيه عرض امانت ] س چهارم : در آخر آيه ء * ( إِنَّا عَرَضْنَا الأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ والأَرْضِ . . ) * مىفرمايند : * ( وحَمَلَهَا الإِنْسانُ إِنَّه ُ كانَ ظَلُوماً جَهُولًا ) * ( 1 ) شكَّى نيست كه جميع انبياء در تحت انسان مندرجند ، وچگونه ايشان ظلوم وجهول بودند ، خصوص پيغمبر آخر الزمان وائمّه ء راشدين ؟ اين را بيان فرمايند ؟ ج : جواب از اين سؤال موقوف به بيان معنى آيه ء مباركه است ، وبيان مراد از امانت و معنى ظلوم وجهول . و آيه ء مباركه [ را ] بنا بر آن چه از اخبار ائمّه ء اطهار و كلمات علماى اخيار مستفاد مىشود چند وجه مىتوان معنى كرد : وجه اوّل : اين كه مراد از امانت بار تكليف است ، ومراد از عرض آن ملاحظه ء مقتضاى تكليف واستعداد وقابليّت سماوات وارضين وجبال است ومطابقه ء اينها با يكديگر . يعنى ما ملاحظه فرموديم مقتضاى بار تكليف را ومقتضاى استعداد وقابليّت سماوات وارضين را ، ديديم كه آنها ابا از تحمّل تكليف دارند ، و اين كنايه از آن است كه استعداد آن را نداشتند ، و انسان آن را قبول كرد ومتحمّل شد ، يعنى مستعدّ آن بود ، زيرا كه انسان ظلوم وجهول بود ، و اين دو سبب استعداد تكليف شدند ، چه قابليّت تكليف موقوف است بر قوّه اى كه مقتضاى آن اطاعت مكلَّف باشد كه قوّه ء عاقله است ، و بر قوّه اى كه منازع آن باشد كه قوّه ء غضبيّه وشهويّه باشد تا مشتمل بر مبدأ طاعت ومبدأ