ششم : هاشمه ، و آن زخمى است كه به استخوان برسد واستخوان را بشكند ، و در آن ده شتر است .
هفتم : منقله ، و آن جراحتى است كه استخوان را از موضع خود بيرون كند و محتاج شود به نقل استخوان از جايى به جايى ، و ديه آن پانزده شتر است .
هشتم : مأمومه و آن جراحتى است كه برسد به خريطه ، كه مغز سَر كه دماغ است در آن جمع است ، و ديه آن سى و سه شتر است .
نهم : جائفه ، و آن جراحتى است كه به جوف برسد ، يعنى به اندرون عضو و داخل آن و ديه آن نيز سى و سه شتر است .
و شتر كه مذكور شد در همه ء اين جراحتها بعنوان مثال بوده ، ومراد نسبت به ديه است ، پس يك شتر صد يك ديه است و به جاى آن ده دينار وصد درهم نيز مىشود ، و همچنين دو شتر ، بيست دينار ودويست درهم ، و عوض سى شتر ، سى دينار يا سيصد درهم وهكذا .
( 761 )
س 23 : هر گاه كسى حيوانى از غير را چون اسب ، يا خر ، يا گاو ، يا شتر كه آبستن باشد يا بار سنگين كند كه بچه بيندازد ، يا عملى ديگر كند كه باعث بچّه انداختن او شود ، چه بايد كرد ؟
ج : بعضى گفته اند : بايد آن چه از قيمت مادرش نقصان يافته به اين سبب بدهد ، ومحقّق در نافع وابن ادريس در سرائر گفته اند : بايد ده يك قيمت مادرش را بدهد ، وابن إدريس ادّعاى اجماع وتواتر اخبار بر اين كرده ، و اين اقوى است به واسطه ء خبر معتبر منجبر به دعواى اجماع كه صريحاً بر آن دلالت دارد ؟
( 762 )
س 24 : چه مىفرمايند در خصوص اين كه زيد يك دندان يا بيشتر از عمرو را بيندازد ، ديه آن چقدر است ؟
ج : بدان كه شارع مقدّس از براى بيست و هشت دندان ديه قرار داده ، چهارده
رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 400
مساهمون: ملا أحمد النراقي
ص٤٠٠