كتاب العتق
( 599 )
س 1 : هر گاه آقايى قطع آلت رجوليّت غلام خود را بكند ، آزاد مىشود يا نه ؟ و هر گاه آزاد شود ، پس خريدن غلامهاى خصيّ كه آنها را خواجه گويند چه صورت خواهد داشت ، و آيا به بريدن گوش و بينى هم آزاد مىشود يا نه ؟
ج : بلى هر گاه آقايى غلام خود را خصىّ كند به قطع آلت رجوليّت ، آن غلام آزاد مىشود ، وفروختن آن و از آن خريدن صورتى ندارد ، امّا هر گاه غير آقا اين عمل را بكند غلام آزاد نمىشود ، و از اين جهت غلامهاى خواجه را از آقا مىتوان خريد ، بعد از آن كه ندانيم آقا خود او را خواجه نموده است يا نه ، و همچنين آزاد مىشود به بريدن آقا زبان يا دو گوش يا بينى او را .
و هر گاه آقا خود مرتكب اين عمل نشود و ليكن امر كند ديگرى را به كردن اين اعمال نسبت به غلام او ظاهر آن است كه غلام آزاد نشود و بر رقيّت باقى باشد ، زيرا كه رقيّت مستصحب است ، و وارد در اخبار ، تنكيل مولى است مر عبد را ، و اين حقيقت در اين است كه عمل از خود مولى صادر شود ، و در عرف كه مىگويند : پادشاه فلان كس را كشت وحال اين كه امر به كشتن نموده مجاز است ، ولفظ بى قرينه حمل بر تجوّز نمىشود همچنين آزاد مىشود غلام وكنيز به كور شدن آن اگر چه از جانب خدا باشد .