مساقات و عاريه و وديعه و ضمانت و كفالت و هبه و ابراء و غير اينها ، مىشود و هم با عوض مىشود و هم بىعوض .
پس بايد معنى مناسب همهء اينها را يافتن تا در همگى جارى شود . پس اگر با عوض باشد ، يكى از متصالحين مىگويد : « صالحتك عن هذا المتاع بهذا المبلغ » .
يعنى : گذشت كردم به تو از اين متاع به انتقال نمودن به عوض اين مبلغ .
شرح
يعنى قرارداد خوب و با صلاح گذاشتن در اين معنى جنسى است كه در تحت او جميع معانى عقود مخصوصه مندرج است ، نه معنى گذشت و عفو كه مصنّف او را گرفته است و حال اين كه اين معنا نه معنى لغوى است از براى لفظ مزبور و نه معنى اصطلاحى شرعى و مراد مصنّف از معنى لفظ گذشت كردم كه در معنى صالحت ذكر كرده اگر همان گذشت و عفو است كه سابقا ذكر كرده ، آن در نمىگيرد با لفظ از اين متاع و با لفظ با انتقال بعوض ، بلكه مىبايست بگويد گذشت كردم به تو اين متاع را كه معنى هبه باشد . و اگر مرادش اين است كه در گذشتم از سر اين متاع و اين را به تو واگذاردم يا اين طور كه منتقل نمودم او را بر تو بعوض معلوم ، حاصل آن اين مىشود كه با تو قرارداد خيرى كردم كه اين متاع در تو باشد در عوض اين مبلغ كما يقال : سالمتك على كذا بكذا اى سالمتك على ان يكون لك هذا المتاع فى مقابل هذا المبلغ و اين همان معنى است كه بيان كرديم و در اينجا لفظ عن معنى ندارد مگر با تضمين معنى مجاوزه كه در اينجا اشكالى دارد فتأمّل . و معنى ديگرى كه قرار داده كه قصد كند كه منتقل نمودم به تو بطور گذشت از اين متاع به اين مبلغ اين هم معنى ندارد ، زيرا كه معنى مفعول منتقل نمودم بايد اين متاع را باشد نه از اين متاع و معنى نقل را قصد كردن در وى . نه بمعنى اين است كه معنى نقل اخذ كرده شود چنانچه گذشت و تعديه او نه از جهة اخذ معنى نقل است و إلَّا بايد صالحت إليك گفته شود . شرح