كرديم خواه شكرگذار باشد يا كفر بورزد ) « 1 »
چهارم : هدايت خاصه تكوينى و آن هدايت براى حركت بر راهى است كه به حضرت قدس منتهى مىشود و سلوك به سوى مقامات انس [ پروردگار ] با زدودن آثار تعلقات بدنى و پاك كردن كدورت لباس جسمانى و غرق شدن در مشاهده اسرار كمال و مطالعه انوار جمال [ الهى ] است . و اين نوع از هدايت ، عنايتى ربانى است كه خداوند برخى بندگان خود را به حسب آنچه حكمتش اقتضا مىكند به آن اختصاص داده است . و بيشتر آيات به اين نوع هدايت اشاره مىكند :
( هدايت آنان به عهده تو نيست اما خداوند هر كه را بخواهد هدايت مىكند ) « 2 » ( همانا خداوند ستمگران را هدايت نمى نمايد ) « 3 » ( خداوند هر كه را بخواهد به راه راست هدايت مىكند ) « 4 » ( تو هر كه را بخواهى هدايت نمى كنى اما خداوند هر كه را بخواهد
هدايت مى نمايد . ) « 5 » و آيات ديگر .
و از آن دسته : آياتى كه افعال انسان را به خداوند نسبت مىدهد ، كه گروهى از آن گذشت ، اما پاسخ از آن : گذشت كه فعل انسان در ميان جبر و تفويض است و از هر يك از اين دو بهره اى دارد زيرا قدرت و ساير مبادى در هنگام فعل از سوى خداوند افاضه
هامش
( 1 ) - آيه 3 سوره انسان
( 2 ) - آيه 272 سوره بقره
( 3 ) - آيه 144 سوره انعام
( 4 ) - آيه 213 سوره بقره
( 5 ) - آيه 56 سوره قصص