وجه چهارم : گمراه ساختن همان واگذارى به خود و منع كردن [ از رفتن به سوى بدى هاست ] پس گفته مىشود : فلانى فرزندش را گمراه ساخت ، هنگامى كه او را ادب نكرده باشد . اين بيان را سخن امام رضا ( ع ) در تفسير كلام خداوند كه مى فرمايد : « آنان را در تاريكى هايى رها ساخت كه نمى بينند » « 1 » تائيد مىكند كه فرمود : « همانا خداوند آنگونه كه آفريدگان به ترك [ كارى ] متصف مى شوند ، به ترك فعل متصف نمى شود . اما او هنگامى كه دانست آفريدگان از كفر و گمراهى باز نمى گردند ، همراهى و لطف خود را از ايشان منع كرد و ايشان را با اختيارشان تنها گذاشت . » « 2 » و رواياتى چون اين وجود دارد .
وجه پنجم : كه بهترين وجه است اين است : هنگامى كه انسان با اختيار خود در هنگام حضور چيزى گمراه شود بدون اينكه آن چيز علت گمراهى اش باشد ، بلكه در نهايت از مقدمات بعيد و علل زمينه ساز گمراهى باشد ، گفته مىشود آن چيز او را گمراه ساخته
است . خداوند درباره بت ها مى فرمايد : ( پروردگارا ! همانا بت ها بسيارى از مردم را گمراه
هامش
( 1 ) - آيه 17 سوره بقره
( 2 ) - عيون الاخبار الرضا ج 1 ص 123 ح 16 باب 11 رواياتى كه از امام رضا ( ع ) در توحيد وارد شده است . / بحار الانوار ج 5 ص 11 ح 17 باب 1 نفى ظلم و ستم از خداوند / و اين معنا را تعدادى از روايات و دعاها تائيد مىكند مانند ( پروردگارا ! چشم بر هم زدنى مرا به خود وامگذار . . . . )