اهل نافرمانى نسبت داد . « 1 » مانند آنكه مى فرمايد : ( خداوند جز گناهكاران را گمراه نمى سازد ) « 2 » و فرمود : ( و اين چنين خداوند هر كس اهل اسراف و شك است را گمراه مى سازد . ) « 3 » پس اگر مراد از گمراهى آن حالتى است كه در آن به سر مى برند ، تحصيل حاصل لازم مى آيد كه محال است . همچنين امثال اين آيات صراحت دارد كه خداوند پس از فسق و نافرمانى ايشان ، آنان را گمراه مى سازد .
پس گمراه ساختن خداوند با معناى گمراهى كه در آن به سر مى برند ، مغايرت دارد . « 4 »
هامش
( 1 ) - گاه گمان مىشود نسبت گمراهى در اين دو آيه به خداوند است اما به قرينه كلمه ( فاسقين ) و ( من هو مسرف مرتاب ) [ كسى كه اهل اسراف و شك است ) - در حالى كه شكى نيست فاسق و گمراه و اسرافگر شكاك نيز گمراه است - آشكار مى گردد كه گمراهى در دو آيه پيشين حقيقتاً بر گمراه ساختن كه گمان مى رود از جانب خداوند است مقدم مى باشد . به همين دليل مصنف مى گويد : نسبت گمراهى در دو آيه به سركشان است . و برايت آشكار خواهد شد كه گمراه ساختن از سوى خداوند يا از باب حكايت از زبان كسى است كه آن را به خدا نسبت مىدهد پس خداوند به آنان چنين پاسخ مىدهد كه او گنهكاران را گمراه مى سازد ، يا خداوند به آنكه براى خود گمراهى را برگزيده است توفيق هدايت نمى بخشد پس از آنكه حجت بر او تمام گشت و آن را انكار نمود ، پس بر گمراهى باقى مى ماند . و براى اين مساله وجوه ديگرى براى حل اين گمان است كه برخى در متن مى آيد .
( 2 ) - آيه 26 سوره بقره
( 3 ) - آيه 34 سوره غافر
( 4 ) - پس گمراه ساختن ايشان از سوى خداوند با معناى گمراهى كه در آن به سر مى برند مغاير است و اين امر از تعليقه پيشين به نيكى آشكار مى گردد . و ما در اينجا آنچه از امام باقر ( ع ) در تفسير فرات كوفى ص 53 حديث 13 وارد شده است را اضافه مى كنيم كه در تفسير ( خداوند به وسيله آن گمراه مى سازد ) فرمود ( آن على ( ع ) است كه خدا به وسيله او هر كس با او به دشمنى برخيزد گمراه مى سازد و اگر او را دوست بدارد هدايت مىكند . و خداوند به سبب على ( ع ) جز گنهكاران را گمراه نمى سازد [ يعنى هر كس از ولايت او خارج شود فاسق است ] .