وجه ششم : خداوند اين گمراهى را كيفر ايشان در برابر كردار ناپسندشان و عقوبتى در برابر آن بر مى شمرد . پس اگر مراد و مقصود ، حالتى است كه در آن به سر مى برند اين سخن تهديد ايشان با چيزى است كه به آن روى آورده اند و از آن بهره مى برند . به همين سبب تمامى عدليه اعتقاد دارند كه مى بايست تاويلات ديگرى بيان داشت :
وجه اول : گمراه ساختن بر گمراه ساختن از بهشت حمل و توجيه مىشود .
وجه دوم : گمراه ساختن بر نابودى و باطل ساختن اعمال حمل مىشود . مانند آنكه مى فرمايد : ( كسانى كه كفر ورزيدند [ ديگران را ] از راه خدا بازداشتند اعمالشان باطل شد ) « 1 » و فرمود : ( و گفتند : آيا اگر در زمين نابود شديم و از ميان رفتيم در آفرينش جديدى خواهيم بود . ) « 2 »
وجه سوم : گمراهى و گمراه ساختن همان كيفر و شكنجه است . همانگونه كه خداوند مى فرمايد : « همانا مجرمان و گنهكاران در گمراهى و آتش دوزخند » « 3 »
هامش
( 1 ) - آيه 1 سوره محمد
( 2 ) - آِيه 10 سوره سجده
( 3 ) - آيه 47 سوره قمر