اما اينكه در برخى روايات به تصريح يا اشاره آمده است كه به اخبار غير شيعه [ نيز ] عمل كنيد ، مثل روايتى كه در آن ، امام ( ع ) در پاسخ به پرسش از روايات بنى فضّال فرمود : « آنچه را روايت كردند بگيريد [ و عمل كنيد ] و آنچه را با رأى خويش گفتند واگذاريد » . در پاسخ به اين روايات مىتوان گفت :
اولا : اين روايات بيانگر شهادت امام ( ع ) است بر اينكه رواياتى كه بنى فضّال در كتابهايشان آوردهاند درست است و از ائمه ( ع ) صادر شده است ، و با وجود چنين شهادتى از امام ( ع ) روايات ايشان از روايات ديگر شيعيان عادل كه از سوى امام ( ع ) شهادتى در خصوص ايشان وارد نشده ، استوارتر و صادقتر خواهد بود .
ثانيا : آنان كتابهايشان را در زمانى كه عقايدشان صحيح بود و پيش از روىگردانى از حق نوشتند .
و مثل روايت مرسلى كه در كتاب عدهء شيخ طوسى ( ره ) آمده كه امام ( ع ) فرمود :
« هرگاه حادثهاى براى شما پيش آمد كه حكم آن را در آنچه از ما روايت شده نيافتيد به رواياتى كه آنان از على ( ع ) نقل كردهاند ، بنگريد ، و به آن عمل كنيد » .
در پاسخ مىتوان گفت : اين روايت حمل مىشود بر قبول خبر واحد از اهل سنّت در جايى كه آن خبر همراه با شواهد و قرائنى باشد كه از رجوع به آن ، وثوق و اطمينان حاصل مىگردد ، تا بدينوسيله ميان اين روايت و روايات پيشگفته جمع شود ، زيرا آنچه از مجموع اين روايات بهدستمىآيد آن است كه تنها خبر ثقهء عادل حجّت است ، و غير آن نيازمند شواهدى بر درستى صدورش از جانب ائمه ( ع ) مىباشد .
شواهد گوناگون است ؛ گاهى قرائن همراه خبر ، يا شهرت شناخته شده ، و يا چيزى مانند آن مىباشد . شهرت اطمينانبخش ، گاهى به اين صورت حاصل مىشود كه روايت مشهور و نزد اصحاب روايت شده باشد ، و گاهى به اين صورت حاصل مىشود كه همهء فقها در فتواى خود بدان استناد كرده باشند ، به گونهاى كه اين دو نوع شهرت ، موجب وثوق [ و اطمينان ] به وجود قرائن و امورى شود كه شرايط حجيّت را در آن روايت پديد مىآورد ؛ و تحقق اين امر ، بسته به روايت ، شهرت و مقام ، مختلف مىشود .
أصول الاستنباط في أصول الفقه وتأريخه باسلوب حديث ( اصول استنباط ) ( فارسى ) — صفحة 303
مساهمون: على شيروانى
ص٣٠٣