با حقايق عالم بالا و عالم پايين مطابق است ، تعقل مىكند ؛ بدين نحو كه همهء آنها نزد وى حاضر است و نفس بدون هيچ مانع مادى به همهء آنها توجه دارد . در نتيجه نفس در اين مرتبه يك عالم علمى است شبيه عالم عينى . اين مرحله را « عقل مستفاد » مىنامند [ زيرا نفس در اين مرحله علوم را از عقل ديگرى كه بيرون از نفس انسانى است و « عقل فعال » ناميده مىشود ، كسب مىكند . نفس انسانى هنگامى بدين مقام مىرسد كه تجردش تام گشته و به تدبير بدن اشتغال نداشته باشد . « 1 » ]
هامش
( 1 ) . چنان كه مؤلف در پايان فصل دوازدهم مىگويد : « فلو تجردت تجرداً تاماً و لم يشغلها تدبير البدن حصلت له جميع التعقلات حصولًا بالفعل بالعقل الاجمالى و صارت عقلًا مستفاداً . » ( همين نوشتار ص 156 )