حصولى از علوم حضورى به دست مىآيد .
د : بنابر نظر بدوى ، گاهى مفهوم ، كه همان علم حصولى است ، از يك امر غايب از عقل انتزاع مىشود ، امّا بنابر نظر عميق ، هميشه مفاهيم ، از امور حاضر نزد عقل به دست مىآيد :
احتمال دوم :
آن چه در نظر بدوى علوم حصولى و كاشف از معلومات بالعرض به شمار مىآيد ، در واقع و بنا بر نظر عميق ، علوم حضوريى است كه فقط معلوم بالذات را نشان مىدهد و كاشفيت از ماوراى معلوم بالذات تنها به اعتبار عقل مىباشد .
بر اساس اين تفسير ، مقصود از منتهى شدن علوم حصولى به علوم حضورى آن است كه در حقيقت همهء علوم ، حضورى مىباشد و آن چه صورتهاى ذهنى ناميده مىشود در واقع موجودات مجردى است كه در عالم مثال و يا عالم عقل وجود دارد و نفس آنها را از دور مشاهده مىكند و بدين نحو نسبت به آنها آگاهى حضورى به دست مىآورد .
به عقيدهء نگارنده تفسير اخير با كلام مؤلف ارجمند قدس سره هماهنگتر بوده و شواهد فراوانى از كلام وى در تأييد آن وجود دارد ؛ از همه صريحتر سخن او در بدايةالحكمة است ؛ آن جا كه مىگويد : « فقد تبيَّن بهذا البيان انَّ العلومَ الحصوليةَ فى الحقيقةِ علومٌ حضوريةٌ » . « 1 »
افزون بر آن كه دليلى كه ايشان در دنبالهء بحث مىآورد ، مطلب دوم را اثبات مىكند . « 2 »
لذا در اين بحث مطالب را بر اساس تفسير اخير شرح و توضيح مىدهيم . ]
[ مؤلف ارجمند قدس سره براى تبيين اين مدعا كه همهء علوم حصولى به علوم حضورى منتهى مىگردد ، ابتدا مجرد بودن صورتهاى علمى را - كه به عنوان علوم حصولى
هامش
( 1 ) . ر . ك : بداية الحكمة ص 153
( 2 ) . ر . ك : همين نوشتار ، ص 47