فصل دهمصفات فعلى و زيادت آن بر ذات
[ 1 ]
زايد بودن صفات فعل بر ذات واجب تعالى
واجب تعالى ، بى شك ، يك سرى صفات فعلى دارد كه مضاف به غير مىباشد ؛ مانند خالق ، رازق ، معطى ، جواد ، غفور ، رحيم و غير آن . اين صفات بسيار زياد است و صفت « قيّوم » همهء آنها را دربرمىگيرد .
و چون صفات فعلى اضافه و نسبتى به غير واجب تعالى دارد ، تحققش وابسته به تحقق طرفى است كه به آن اضافه دارد و از آن جا كه غير واجب تعالى ، هر چه باشد ، معلول ذات متعالى واجب و متأخر از آن است ، صفتى كه تحققش بر « غير واجب » توقف دارد ، لاجرم متأخر از ذات واجب و زايد بر آن خواهد بود . بنابراين ، صفات فعلى از مقام فعل در حال انتساب به ذات واجب ، انتزاع مىشوند .
[ بايد توجه داشت كه نسبت دادن صفات فعلى به واجب تعالى به معناى آن نيست كه غير از وجود واجب و وجود مخلوقاتش امر عينى ديگرى به نام صفت فعلى تحقق مىيابد و واجب تعالى به آن موصوف مىگردد . بلكه صفات فعلى ، يك سلسله مفاهيم اضافى است كه عقل از مقايسهء خاصى ميان وجود واجب تعالى و وجود مخلوقاتش انتزاع مىكند . ويژگى صفات فعلى آن است كه براى انتزاع آنها مىبايست وجود مخلوقات را از ديدگاه خاصى در نظر گرفت ؛ به ديگر سخن : قوام اين صفات به