[ 2 ]
اقسام بديهيات
منطقيان شمار بديهيات را به شش قسم رساندهاند ، « 1 » كه عبارتند از :
1 - محسوسات
[ و آن قضايايى است كه تصديق به آنها منوط به احساس مىباشد ؛ مانند تصديق به اين كه : اكنون هوا گرم است و اين پارچه نرم است . ]
2 - متواترات
[ و آن قضايايى است كه در اثر اخبار گروه كثيرى از مردم ، كه توافقشان بر كذب محال مىباشد و نيز احتمال خطا و اشتباه در همهء آنها راه ندارد ، انسان آنها را پذيرفته و باور كرده است ؛ مانند تصديق به نزول قرآن بر رسول گرامى اسلام صلى الله عليه و آله . ]
3 - تجربيات
[ و آن قضايايى است كه در اثر مشاهدات مكرر ، انسان بدان اذعان مىكند و آن را مىپذيرد ؛ همانند اذعان به اين كه : هر آتشى گرم است . ]
4 - فطريات
[ و آن قضايايى است كه تصديق به آنها به واسطهء اذعان به قضاياى ديگر صورت مىگيرد ، اما آن قضايا هميشه در ذهن حاضرند و ترتيب آنها نياز به انديشه و نظر ندارد . به ديگر سخن : قضيهء فطرى قضيهاى است كه دليلش هميشه همراه آن در ذهن حضور دارد ؛ مانند تصديق به اين كه : دو ، يك پنجم ده است . ]
5 - وجدانيات
[ و آن قضايايى است كه تصديق به آنها متوقف بر « حس باطن » مىباشد ؛ مانند تصديق به اين كه : من مىترسم . « 2 » ]
[ 3 ]
6 - اوليات
كه از ديگر قضاياى بديهى به قبول و پذيرش سزاوارترند .
اوليات قضايايى هستند كه اگر حملى باشند انسان با صرف تصور موضوع و محمول [ و نسبت حكميه ، ] به آن تصديق مىكند و آن را مىپذيرد ؛ مانند قضيهء « كل ،
هامش
( 1 ) . البته اين اقسام تنها در مورد قضاياى بديهى بيان شده است و در مورد تصورات به اين شكل مطرح نشده است
( 2 ) . معمولًا در منطق قضاياى وجدانى در محسوسات مندرج مىگردد و به عنوان قسمى جداگانه مطرح نمىشود ؛ به اين صورت كه « حس » در قضاياى محسوسه ، اعم از حس ظاهر و حس باطن در نظر گرفته مىشود