[ 1 ]
فصل ششمحدوث و قدم ذاتى
حدوث ذاتى عبارت است از : « مسبوق بودن وجود شىء به عدمى كه در مرتبهء ذات آن تقرر دارد » و قدم ذاتى ، مسبوق نبودن وجود شىء به چنين عدمى است .
اثبات حدوث ذاتى ممكنات
فلاسفه مدعىاند كه هر شىء ماهيت دارى ذاتاً حادث است و براى اثبات اين مدعا چنين استدلال كردهاند :
[ هر شىء ماهيتدارى ممكن است و ] هر ممكنى ذاتاً استحقاق عدم دارد و استحقاق وجودش از جانب غير مىباشد . [ بنابراين ، عدم ذاتاً براى هر ماهيتى ثابت است ، ولى وجود به واسطهء غير براى آن ثابت مىباشد . ] و ازطرفى ، آنچه بالذات براى شىء ثابت است مقدم بر چيزى است كه بالغير براى آن ثابت مىباشد . نتيجه آنكه وجود هر ممكنى ذاتاً مسبوق به عدم آن مىباشد و تأخر ذاتى نسبت به آن دارد .
[ بنابراين ، هر ممكنى حادث مىباشد . ]
[ 2 ] بر اين استدلال اشكال شده است كه : [ اين سخن كه : « هر ممكنى ذاتاً استحقاق عدم دارد . » سخن ناتمامى است ، زيرا ] اگر ممكن ذاتاً استحقاق و اقتضاى عدم داشته باشد ، ممتنع خواهد بود ، [ نه ممكن ] . بلكه بايد گفت : ممكن ، از آنجا كه