ترجمه و شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 146
فالجزئيّ جزئيّ بالحمل الأوّليّ ، كلّيّ صادق على كثيرين بالحمل الشائع ؛ و اجتماع النقيضين ممكن بالحمل الأوّليّ ، ممتنع بالحمل الشائع ؛ و اللاثابت في الذهن لا ثابت فيه بالحمل الأوّليّ ، ثابت فيه بالحمل الشائع . پاسخ به اشكالهاى فوق وقتى مىگوييم : « جزئى ، جزئى است » [ مقصود اتحاد مفهومى موضوع و محمول است ؛ يعنى مفهوم جزئى ، مفهوم جزئى است ؛ و به عبارت ديگر : ] حمل ، اوّلى است . و [ وقتى مىگوييم : جزئى ] كلى است و مصاديق كثيرى دارد ؛ حمل ، شايع است [ و مفاد قضيه آن است كه مفهوم جزئى ، خود از مصاديق كلى است و مندرج در آن مىباشد . ] وقتى مىگوييم : اجتماع نقيضين ممكن است ، حمل [ در ناحيهء عقد الوضع قضيه ] اوّلى است . [ يعنى مفهوم اجتماع نقيضين ، و نه مصداق آن ، يك امر ممكن و موجود مىباشد . و وقتى مىگوييم : اجتماع نقيضين ] ممتنع است ، حمل [ در ناحيهء عقد الوضع قضيه ] شايع است ، [ همانگونه كه حمل در ناحيهء محمول ، شايع مىباشد ، و مقصود آن است كه مصداق اجتماع نقيضين ممتنع و غير ممكن مىباشد . ] و همچنين وقتى مىگوييم : غير ثابت در ذهن ، غير ثابت در ذهن است ، [ مقصود آن است كه مفهوم غير ثابت در ذهن ، همان مفهوم غير ثابت در ذهن است ، و به عبارت ديگر : ] حمل ، اولى است . و وقتى مىگوييم : غير ثابت در ذهن ، در ذهن ثابت است ، حمل ، شايع است .