و به مثل ما تقدّم أيضا يندفع الشبهة عن عدّة من القضايا توهم التناقض ؛ كقولنا :
الجزئيّ جزئيّ ، و هو بعينه كلّيّ يصدق على كثيرين ؛ و قولنا : اجتماع النقيضين ممتنع ، و هو بعينه ممكن موجود في الذهن ؛ و قولنا : الشيء إمّا ثابت في الذهن أو لا ثابت فيه ، و اللاثابت في الذهن ثابت فيه ؛ لأنّه معقول موجود بوجود ذهنيّ .
شرح
چند اشكال ديگر نسبت به چند قضيهء ديگر
با بيانى نظير آنچه گذشت ، شبهه نسبت به برخى از قضاياى ديگر كه موهم تناقض هستند ، نيز بر طرف مىگردد . مانند : قضيهء « جزئى ، جزئى است » درحالىكه [ موضوع اين قضيه يعنى ] جزئى ، خودش يك مفهوم كلى است و بر مصاديق متعددى صدق مىكند . [ پس از يك طرف جزئى ، جزئى است ، زيرا هر چيزى خودش ، خودش هست ؛ و از طرف ديگر جزئى ، جزئى نيست ، زيرا مصاديق فراوانى دارد . ] و قضيهء « اجتماع نقيضين ممتنع است » ، با آنكه موضوع اين قضيه خودش ممكن است و در ذهن موجود مىباشد . [ چراكه اگر در ذهن وجود و ثبوت نداشت نمىتوانستيم آن را موضوع قضيه قرار دهيم و به امتناعش حكم كنيم . ] و قضيهء « شىء يا ثابت در ذهن است و يا غير ثابت در ذهن » . درحالىكه « غير ثابت در ذهن » خودش ثابت در ذهن است ، زيرا يك مفهوم است كه مانند ديگر مفاهيم در ذهن موجود مىباشد .هامش
شايان ذكر است كه ابن سينا نيز در الهيات شفاء ( ص 295 ) مىگويد : « المعدوم المطلق لا يخبر عنه بالايجاب »
و محقق نراقى در شرح اين عبارت مىنويسد :
« اشارة الى دفع سؤال هو انّ قوله : « لم يكن عنه خبر و لم يكن معلوما » اخبار عن المعدوم المطلق بعدم الخبر و العلم ، و قد سبق « انه لا يخبر عنه و لا يعلم . » و حاصل الدفع انّ المراد مما سبق ان المعدوم المطلق لا يخبر عنه بالايجاب و هذا القول قضية سالبة و ليست معدولة حكم فيها على المعدوم بعدم الخبر و العلم . » ( شرح الالهيات من الشفاء ، ص 249 ) .