اين نامگذارى ريشهاى قرآنى دارد ، آن جا كه خداوند - تعالى - مىفرمايد : « و اگر دو گروه از مؤمنان با يكديگر به جنگ برخاستند ، ميانشان آشتى افكنيد . و اگر يك گروه بر ديگرى تعدّى كرد ، با آن كه تعدّى مىكند ، بجنگيد تا به فرمان خدا باز گردد . پس اگر باز گشت ، ميانشان صلحى عادلانه برقرار كنيد و عدالت ورزيد ، كه خدا عادلان را دوست مىدارد » . « 1 »
آنچه در اين زمينه شايانِ توجّه است ، آن كه سه عنوان نخست ، ويژهء نهروانيان است ؛ امّا دو لقب خوارج و بُغات ، ويژهء آنان نيست و دربارهء ناكثين ( اصحاب جمل ) و قاسطين ( معاويه و يارانش ) و نيز هر كس از امامِ عادل سرپيچد ، به كار مىرود .
ب - خبر پيامبر صلى الله عليه و آله دربارهء خوارج
451 . پيامبر خدا صلى الله عليه و آله - دربارهء حَروريّه - : از اسلام تجاوز مىكنند ، همانند درگذشتنِ تير از هدف . « 2 »
452 . صحيح مسلم - به نقل از ابو سعيد خُدْرى - : پيامبر صلى الله عليه و آله از گروهى ياد آورد كه در امّت او از مردم كناره مىگيرند و نشانهء ظاهرىشان سر تراشيدن است . ايشان بدترينِ مردم ( يا از بدترينِ مردم ) هستند و نزديكترينِ دو گروه به حق ، آنان را مىكُشد . « 3 »
453 . صحيح البخارى - به نقل از يسير بن عمرو - : به سهل بن حُنَيف گفتم : آيا شنيدى كه پيامبر صلى الله عليه و آله دربارهء خوارج سخنى بگويد ؟
گفت : شنيدم در حالى كه به سوى عراق اشاره مىكرد ، فرمود : « از آنجا گروهى برونمىآيند كهقرآن را مىخوانند و [ امّا خواندن قرآن ] از تَرقُوهشان « 4 » فراتر نمىرود و از اسلام تجاوز مىكنند ، همانند درگذشتنِ تير از هدف » . « 5 »
هامش
( 1 ) . مجمع البحرين : ج 1 ص 502 « خرج » .
( 2 ) . رسول اللَّه صلى الله عليه و آله - فِي الحَرَورِيَّةِ - : يَمرُقونَ مِنَ الإِسلامِ مُروقَ السَّهمِ مِنَ الرَّمِيَّةِ ( صحيح البخارى : ج 6 ص 2540 ح 6533 ) .
( 3 ) . صحيح مسلم : ج 2 ص 745 ح 149 .
( 4 ) . يك جفت استخوان بالايى قفسهء سينه .
( 5 ) . صحيح البخارى : ج 6 ص 2541 ح 6535 .