3 / 1 : چشم انداز جنگ نهروان
الف - نامهاى جنگ افروزان
متون تاريخى و حديثى ، جنگافروزان نهروان را با پنج عنوان ياد كردهاند .
1 . مارقين ( برون شدگان از دين )
نخستين كسى كه ايشان را با اين عنوان ياد كرد ، پيامبر خدا بود كه با بينش خدايى دريافت اين گروه به دليل افراطورزى دينى ، به سرعت از دين خارج خواهند شد ، به گونهاى كه هيچ يك از نشانههاى حقيقى دين در ايشان باقى نخواهد ماند . ايشان در اين باب فرموده است :
آنها از دين بيرون مىروند ، همان گونه كه تير از هدف مىگذرد و تيرافكن به تيرش ، پيكانش ، و بند پيكانش مىنگرد و در شكافِ نوك پيكان ، ترديد مىكند كه آيا خونى به آن آويخته است يا نه ! . « 1 »
2 . حَروريّه
دربارهء علّت نامگذارى ايشان به حَروريه ، مبرّد در الكامل چنين آورده است :
ايشان را از آن روى « حروريه » ناميدند كه على - رضوان اللَّه عليه - پس از آن كه گفتگوى آنان را با ابن عبّاس ديد ، در ضمن گفتارش ، به ايشان گفت : آيا نمىدانيد كه چون آن قوم ، قرآنها را بر افراشتند ، به شما گفتم : « همانا اين كار ، نيرنگ و عجز است و ايشان ، اگر خواهان حكم قرآن بودند ، به جنگ من نمىآمدند . سپس از من خواستار داورى شدند ؟ آيا به ياد نداريد كه اين كار ، براى من بيش از همهء شما ناخوشايند بود ؟ »
گفتند : خداى را ، آرى ! . . .
هامش
( 1 ) . صحيح البخارى : ج 6 ص 2540 ح 6532 .