ترجمه
امّا اين كه بعضى گفتهاند : « علت پيدايش كمالات ، همان خواست و ارادهء واجب تعالى است ، نه ذات او » سخن غير قابل قبولى است ، زير اگر ايشان اراده را يك وصف ذاتى بدانند كه عين ذات واجب است ، در اين صورت نسبت آفرينش به اراده ، عين نسبتش به ذات مىباشد ؛ و در نتيجه اين سخن نكتهء جديدى در بر نخواهد داشت . و اگر آن را از صفات فعل و برگرفته از مقام فعل به شمار آورند ، در اين صورت فعلِ واجب ، مقدم بر ارادهء او مىباشد ؛ و در نتيجه استناد وجودِ فعل به آن مستلزم تقدم معلول بر علت خواهدبود ، كه امرى است نشدنى . علاوه بر آن كه لازمهء اين سخن آن است كه نسبت آفرينش به ذات خداوند ، يك نسبت مجازى باشد .
شرح و تفسير
در استدلالى كه براى توحيد صفاتى خداوند بيان شد ، يكى از مقدمات اصلى آن بود كه ذات خداوند علت همهء كمالات است و منشأ و مبدأ همهء وجودات امكانى همان ذات الله است و همه به دو مستند مىباشند . برخى از متكلمان دراين باره رأى و نظرى ديگر دارند ، كه به لحاظ ارتباط وثيق آن با برهان سابق ، مؤلف آن را بيان و نقد كرده است .
اين دسته از متكلمان مىگويند : علت و مبدأ و منشأ وجودات امكانى اراده و مشيت خداوند است نه ذات او . در واقع ارادهء خداست كه ايجاد و خلق مىكند و مرتبهء ذات از اين فعل منزه و مبراست .
مؤلف قدس سره مىگويد : اين سخن نتيجهاى در برندارد و نمىتواند مقصود گوينده را تأمين كند . زيرا اراده از نظر اين عده از دو حال بيرون نيست : يا صفت ذات است و يا صفت فعل .
ترجمه و شرح بداية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 90
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٩٠