و متصف به كثرت شوند . ثانياً : انواع مجرد منحصر در يك فردند و كثرت افرادى در آنها تحقق نمىيابد مگر به گونهاى كه ذكر شد .
يك نكته
در متن كتاب در مقام بيان فرضهاى چهارگانهء ياد شده آمده است : « ان الكثرة العددية اما ان تكون تمام ذات الماهية ، او بعض ذاتها امّل لازمة او مفارقة » .
امّا اين تعبير چندان دقيق نيست ، زيرا كثرت ، يك معقول ثانوى فلسفى است و نمىتوان آن را - ولو در مقام بيان شقوق فرضى مسئله - تمام ذات ماهيت و يا جزء ذات آن دانست ، چرا كه تمام ذات و يا جزء ذات يك ماهيت ، يك مفهوم ماهوى و از جملهء معقولات اوّلى مىباشد . با توجه به اين اشكال ما فروض چهارگانه را به اين صورت مطرح كرديم كه سبب كثرت افراد نوع يا تمام ماهيت نوع است و يا جزء آن و يا عرض لازم آن است و يا عرض مفارق آن مىباشد « 1 » .
هامش
( 1 ) . مؤلف قدس سره اين بحث را در فصل ششم از بخش پنجم نيز مطرح كردند و عبارت ايشان در آن جا نارسايى ديگر نيز دارد كه در اين قسمت اصلاح شده است . ( ر . ك : ج 2 ، ص 98 )