ويُظهِرونَ الشكَّ في ماوراءَ ذلك ، فيقولونَ : « نحن و إدراكاتُنا و نشكُ فيما وراءَ ذلك » ؛ وطائفةٌ اخرى : تفطَّنوا بما في قولِهم : « نحنُ و إدراكاتُنا » من الاعترافِ بحقائقَ كثيرةٍ ، من أناسى و إدراكاتٍ لهم ، و تلك حقائقُ خارجيةٌ ، فبدّلُوا الكلامَ بقولِهم : « أنا و إدراكاتي وماوراءَ ذلك مشكوكٌ . »
ويدفعُه : أنّ الإنسانَ ربما يخطىءُ في إدراكاتِه ، كما في مواردِ أخطاءِ الباصرةِ واللامسةِ و غيرِها من أغلاطِ الفكرِ ، و لو لا أنّ هناكَ حقائقَ خارجةً من الإنسانِ وإدراكاتِه تنطبقُ عليها إدراكاتُه أو لا تنطبقُ ، لم يستقمْ ذلك بالضرورةِ .
ترجمه
اينجا دو گروه ديگر از شكاكها وجود دارند : يك گروه ، انسان و ادراكات او را مىپذيرند و در غير آن اظهار شك و ترديد مىكنند ، مىگويند : « ماييم و ادراكاتمان و به آنچه در پس آن است شك داريم » . گروه دوم ، چون پى بردند جملهء : « ماييم و ادراكاتمان » خود ، حاوى اعتراف به واقعيات فراوانى است ، مانند مردم و ادراكاتشان كه خود ، حقائقى خارجى است ، تعبير را تغيير دادند و گفتند : « منم و ادراكاتم و آنچه در پس آن است ، مشكوك مىباشد » .
آنچه اين كلام را ابطال مىكند آن است كه انسان چه بسا در آنچه مىفهمد ، به خطا مىرود ، مانند موارد اشتباه قوهء بينايى و قوهء لمس كننده و موارد ديگر از اشتباهات فكر .
حال اگر حقايقى ، خارج از انسان و ادراكات او نباشد كه گاهى اين ادراكات با آن مطابق و گاهى غير مطابق باشد ، به وضوح چنين چيزى راست نمىآمد .
شرح و تفسير
گروه چهارم از شكاكان كسانى هستند كه مىگويند : « ما هستيم و ادراكاتمان » ؛ يعنى تنها چيزى كه مىدانيم و به وجود آن اذعان داريم ، انسانها و ادراكات ايشان است ، اما
ترجمه و شرح بداية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 339
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٣٣٩