از اينجا دانسته مىشود كه حمل معلول بر علت - كه حمل رقيقت بر حقيقت است - و حمل علت بر معلول - كه حمل حقيقت بر رقيقت است - نيز صحيح و پذيرفتنى است ، چرا كه علت و معلول در اصل وجود و تحقق اتحاد و اشتراك دارند و اختلافشان در مصداق وجود و در كمال ونقص است ، كه يكى مستقل و ديگرى رابط مىباشد .
حال اگر اين مطلب را به آنچه در بخش سوم گذشت « 1 » و آن اينكه تحقق نسبت و وجود رابط ميان دو امر مستلزم برقرار شدن نوعى اتحاد ميان آن دو است ، ضميمه كنيم ، اين نتيجه به دست مىآيد كه هر جا ميان دو امر وجود رابط و نسبت تحقق داشته باشد ، حمل صحيح و هوهويت برقرار خواهد بود .
البته حمل در همهء اين موارد متعارف و معمول نيست ، زيرا مردم تنها در جايى كه دوچيز اتحاد در مفهوم يا وجود داشته باشند ، حكم « به اين آن است » مىكنند . پس اگر چه هوهويت به معناى « اتحاد دو امر مختلف در يك چيز » امرى عام و گسترده است ، اما حمل به معناى « حكم به اتحاد دو چيز » در عرف مردم اختصاص به جايى دارد كه طرفين آن در وجود و يا مفهوم متحد باشند .
هامش
( 1 ) . ر . ك : بخش سوم ، فصل اول فرع دوم