تخطي إلى المحتوى الرئيسي

ترجمه و شرح بداية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 358

مساهمون:

ص٣٥٨
قسم سوم ، يعنى متساوى ، روشن خواهد بود . بنابراين ، همهء پديده‌ها وجودشان هميشگى است و طبق نظام ثابتى جريان دارند ؛ نظامى كه نه تغييرپذير است و نه استثنا بردار . شرح و تفسير طرف‌داران نظريهء اتفاق گمان كرده‌اند آثار و نتايجى كه بر فعل مترتب مىشود ، رابطه‌اى ضرورى ، قطعى و هميشگى با افعال ندارد ؛ لذا نمىتوان قانون عليّت غايى را پذيرفت ، زيرا اين قانون تنها در صورتى پذيرفتنى خواهد بود كه رابطه‌اى ضرورى ميان فعل و غايت برقرار باشد و رابطهء فعل با غايت آن ، هميشگى و دائمى بوده باشد . مؤلف قدس سره در پاسخ به اين نظريه مىگويد : اگر چه امور عالم در نگاه آغازين بر چهار صورت مىتواند باشد ، اما اگر دقت شود دانسته مىشود كه تمام پديده‌هاى عالم ، دائمى و هميشگى است ؛ از اين رو آن‌چه قائلان به اتفاق براى ردّ قانون عليت غايى به آن تمسك جسته‌اند ، مردود مىباشد . اين خلاصه و اجمالى است از آن‌چه شرحش در زير مىآيد .

پديده‌هاى ممكن در نظر بدوى بر چهار قسم‌اند

پديده‌هايى كه وقوعشان ممكن است ، در ارتباط با علتشان و چگونگى صدور آنها از علت ، در نظر بدوى ، بر چهار قسم مىباشند : 1 - امورى كه وقوعشان دائمى و هميشگى است ؛ مانند صدور گرما و روشنايى از آتش ، چرا كه آتش در هر جا و هر شرايطى كه تحقق يابد ، گرما و روشنايى از خود بروز مىدهد . 2 - امورى كه وقوعشان اكثرى است ؛ مانند بچهء پنج انگشتى ، زيرا بچه‌اى كه در شكم مادر تكوّن مىيابد در بيشتر موارد داراى پنج انگشت در هر دست مىباشد ونيز مانند آتش كه در بيشتر موارد ، چوبى را كه مجاور آن قرار دارد ، مىسوزاند .
ترجمه و شرح بداية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 358 | السيد محمدحسين الطباطبائي / على شيروانى