شرح و تفسير
فاعل بالرضا آن است كه با اراده و انتخاب خود كار مىكند و نيز كارش را از روى علم و آگاهى انجام مىدهد ، اما علم تفصيلى و كامل او به فعلش عين فعلش مىباشد و پيش از تحقق فعل فقط علم اجمالى ومبهم به آن دارد و اين علم اجمالى و مبهم به فعل ، ناشى از علم فاعل به ذات خودش مىباشد ، چرا كه علم به علت ، مستتبع علم به معلول مىباشد .
حاصل آنكه فاعل بالرضا دو علم و آگاهى به معلول خويش دارد : يكى علم اجمالى و غير تفصيلى ، كه پيش از انجام كار است و از علم او به ذاتش ناشى مىگردد ؛ يعنى همين اندازه كه مىداند قادر است و كارهايى مىتواند از او صادر شود . ديگرى علم تفصيلى او به فعلش است ، كه يك علم حضورى و عين معلوم مىباشد .
به عنوان مثال ، انسان نسبت به صورتهاى خيالى اى كه در خود ايجاد مىكند ، فاعل بالرضا است ، زيرا علم تفصيلى اوبه اين صورتهاى خيالى ، عين همان صورتها است و پيش از ايجاد آن صورتهاى ، تنها علم اجمالى بدان دارد ، بدان دليل كه به ذاتِ خود ، كه آفرينندهء آن صور است ، علم دارد .
فاعليت واجب تعالى نسبت به اشيا ، نزد حكماى اشراقى ، فاعليت بالرضا مىباشد . چرا كه در نظر ايشان ، علم تفصيلىِ خداوند به اشيا عين وجود اشيا است و خداوند پيش از آفرينش آنها فقط علم اجمالى و غير تفصيلى بدانها دارد . « 1 »
5 - فاعل بالقصد
الخامسُ : الفاعلُ بالقصدِ ، وهو الذى له إرادةٌ وعلمٌ بفعلِهِ قبلَ الفعلِ ، بداعٍ زائدٍ ؛
هامش
( 1 ) . نقد و بررسى نظريهء حكماى اشراقى در مورد علم خداوند در آينده خواهد آمد . ر . ك : فصل پنجم از بخش دوازدهم