انجام دهد ؛ مانند انسانى كه بر انجام كارى كه نمىخواهد ملزم مىشود .
شرح و تفسير
فاعل بالجبر فاعلى است كه اوّلًا : از روى علم و آگاهى كار انجام مىدهد و فعلش به گونهاى است كه متوقف بر علم فاعل به آن مىباشد . ثانياً : فاعل ، آن فعل را بااراده و اختيار خود انجام نمىدهد ، بلكه شخص ديگرى او را با تهديد و امورى مانند آن ، مجبور به انجام آن كار مىكند . در فعلهاى جبرى ، زورگويى و تحميل يك شخص ثالث است كه باعث انتخاب آن فعل از سوى فاعل مىشود ؛ بهگونهاى كه اگر آن عامل خارجى نبود ، فاعل هرگز آن فعل را انجام نمىداد .
4 - فاعل بالرضا
الرابعُ : الفاعلُ بالرضا ، وهو الذى له إرادةٌ ، وعلمُه التفصيلىُّ بالفعلِ عينُ الفعلِ ، وليس له قبلَ الفعلِ إلّاعلمٌ إجمالىٌ به بعلمِهِ بذاتِه ؛ كالانسانِ يفعلُ الصورَ الخياليّةَ ، وعلمُه التفصيلىُ بها عينُها ، وله قبلَها علمٌ إجمالىٌ بها بعلمِهِ بذاتِهِ ؛ وكفاعليّةِ الواجبِ للأشياءِ عندَ الاشراقيينَ .
ترجمه
4 - فاعل بالرضا : و آن فاعلى است با اراده كه علم تفصيليش به فعل ، عين فعل بوده و پيش از آن فقط علم اجمالى ذاتى به آن دارد ؛ مانند انسان كه صورتهاى خيالى را مىسازد ، در حالى كه علم تفصيليش به آنها عين آنهاست و پيش از آن صورتها ، فقط علم اجمالى ذاتى به آنها دارد . فاعليت واجب تعالى به اشيا ، به اعتقاد حكماى اشراقى از همين قبيل است .