( فصل ) از يكديگر امتياز يابند . تمام انواع مندرج در يك جنس عالى امتيازشان از يكديگر به همين نحو مىباشد . مانند امتياز سفيدى از سياهى ، خط از سطح و انسان از اسب .
3 - اينكه دو ماهيت در تمام ذات با يكديگر مشترك باشند و امتيازشان به امور عرضى و بيرون از ذات باشد . البته در اين صورت افراد يك ماهيت نوعى از يكديگر متمايز مىگردند ، نه اينكه ماهيتى از ماهيت ديگر متمايز باشد . مانند انسان عالم كه به واسطهء علمش از انسان غير عالم امتياز مىيابد و يا انسان سفيد رنگ كه با رنگ سفيدش از انسان سياه رنگ امتياز مىيابد .
4 - برخى از حكما نحوهء ديگرى از تمايز ميان دو ماهيت قائل شدهاند و آن اينكه افراد يك ماهيت نوعى ، به واسطهء اختلاف در شدّت و ضعف ، كمال و نقص ، تقدم و تأخر ، اولويت و عدم اولويت و امورى مانند آن از يكديگر امتياز يابند ؛ مانند امتياز نور يك لامپ از نور دو لامپ و نور صد لامپ و يا امتياز خط يك مترى از خط دو مترى و خط سه مترى و يا امتياز گرماى ده درجه از گرماى صددرجه .
به عقيدهء اين گروه ، امتياز ميان افراد مندرج در يك ماهيت نوعى - همانگونه كه مىتواند به واسطهء عوارض بيرون از ذات باشد - مىتواند به شدت و ضعف و امورى مانند آن باشد . تفاوت اين نحوه از تمايز با ساير انحاى تمايز در اين است كه در انحاى ديگر ، مابه الامتياز غير از ما به الاشتراك است ، اما در اين نحوه از تمايز ، مابه الامتياز در واقع به همان مابه الاشتراك باز مىگردد .
توضيح اينكه : در قسم اول ما به الاشتراك زايد بر ذات است و ما به الامتياز تمام ذات مىباشد . در قسم دوم ، ما به الاشتراك جنس است و ما به الامتياز فصل مىباشد و در قسم سوم ما به الاشتراك تمام ذات است و ما به الامتياز زايد بر ذات مىباشد . اما در اين قسم ، هم ما به الاشتراك و هم ما به الامتياز همان ذات است ؛ مثلًا نور يك لامپ ، نور است و جز نور چيز ديگرى نيست ، نور صد لامپ نيز نور است وجز نور چيز
ترجمه و شرح بداية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 113
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص١١٣