بالأعراضِ المفارقةِ ، كالانسانِ الطويلِ المتميّزِ بطولهِ من الانسانِ القصيرِ .
و ههنا قسمٌ رابعٌ ، أثبتَهُ من جوَّزَ التشكيكَ فى الماهيّةِ ، وهو : اختلافُ نوعٍ واحدٍ بالشدّةِ والضعفِ ، والتقدُّمِ والتأخُّرِ ، وغيرِها ، فى عينِ رجوعِها إلى ما به الاشتراكُ ؛ والحقُ أن لاتشكيكَ إلّافى حقيقةِ الوجودِ ، وفيها يجرى هذا القسمُ من الاختلافِ والتمايزِ .
ترجمه
تمايز ميان دو ماهيت چندگونه مىتواند باشد :
1 - گاهى دو ماهيت با تمام ذاتشان از يكديگر متمايزند [ به نحوى كه هيچ جزء ذاتى مشتركى ندارند . ] به عنوان مثال اجناس بسيطى كه در صدر سلسلهء اجناس قرار گرفتهاند و به آنها اجناس عالى مىگويند ، چنين مىباشند ، زيرا اگر بين دو جنس عالى ، جزء ذاتى مشتركى باشد ، همان جزء مشترك جنس آن دو خواهد بود و بايد در سلسلهء اجناس ، بالاتر از آن دو قرار گيرد و اين با جنس عالى بودن آنها منافات دارد . ( خلف در فرض خواهد بود . )
2 - گاهى دو ماهيت با يك جزء از ذاتشان از يكديگر متمايز مىشوند و اين در جايى است كه بين آن دو ، جنس مشتركى باشد ، كه در اين صورت تمايز آنها به وسيلهء فصل هر كدام خواهد بود ؛ مانند ماهيت انسان و اسب .
3 - تمايز بين دو چيز ممكن است به واسطهء شىء خارج از ذات آنها باشد و اين در جايى است كه آن دو ، يك ماهيت نوعى مشترك داشته باشند ، كه در اين صورت تمايزشان به وسيلهء اعراض مفارق [ / اعراضى كه قابل انفكاك از ذاتند ] خواهد بود ؛ مانند انسان بلند قامت كه با قامت بلندش از انسان كوتاه قد متمايز مىگردد .
4 - قسم چهارم را كسانى به اثبات رساندهاند كه تشكيك در ماهيت را روا مىدانند و آن به اين صورت است كه امورى مثل شدت و ضعف ، تقدم و تأخر و مانند آن ، در عين
ترجمه و شرح بداية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 111
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص١١١