دو دستهاند : نفسى و اضافى .
صفت نفسى به صفتى گفته مىشود كه شىء فى حدّ نفسه و بدون نياز به مقايسهء آن با ديگر اشيا به آن متصف مىگردد . مانند اتصاف جسم به سفيدى يا سياهى ، اتصاف انسان به علم و قدرت و مانند آن . اتصاف ماهيت به تشخص نيز از اين قبيل است .
ماهيت براى آنكه متصف به تشخص شود نياز ندارد كه با ماهيت ديگرى مقايسه شود و رابطهء خاصى ميان آن دو ملاحظه گردد . چه اگر در جهان تنها يك ماهيت بوده و به گونهاى باشد كه صدقش بر كثرين ممتنع باشد و فرض اشتراك دو يا چند چيز در آن معقول نباشد ، آن ماهيت متشخص خواهد بود . خلاصه آنكه ما براى اتصاف يك ماهيت به تشخص به خود آن ماهيت و نحوهء وجودش نظر مىكنيم .
اما صفت اضافى به وصفى گفته مىشود كه تا يك شىء را با شىء يا اشياى ديگرى نسنجيم ، به آن متصف نمىشود ؛ مانند بزرگترى ، كوچكترى ، بالايى ، پايينى و مانند آن . اتصاف يك ماهيت به تميز نيز از اين قبيل است . ماهيت وقتى متصف به اين وصف مىشود كه با شىء ديگرى كه در مفهوم عامى با آن مشاركت دارد سنجيده شود و آنگاه مغايرت و بينويت يكى از ديگرى لحاظ و اعتبار شود . « 1 » به ديگر سخن : يك ماهيت هميشه از ماهيت ديگر متميز است . پس بايد ماهيت ديگرى باشد و آن دو در مفهوم عامى مشترك باشند و سپس به واسطهء خصوصيتى از يكديگر امتياز يابند ؛ مانند انسان كه در حيوانيت با اسب مشارك است و به واسطهء ناطق از آن متميز مىشود .
2 - تفاوت دوم آن است كه تميّز با كليت جمع مىشود ، بر خلاف تشخص كه هرگز با كليت جمع نمىشود . توضيح آنكه انضمام يك مفهوم كلى به مفهوم كلى ديگر
هامش
( 1 ) . و از اين روست كه گفتهاند : « التميز وصف حاصل للماهية بالقياس الى المشاركات فى امر عام » . ( ر . ك : شرح منظومه ، مقصد اول ، فريدهء پنجم ، غررٌ فى التميز بين التميز و التشخص )