باشد از اهل كشتى است ؛ و آنچه غوّاصين [ از آب ] بيرون آورند ، از آنان است .
مقصد سوم : در [ بيان ] دعوا است
و در آن ، مطالبى است :
( مطلب ) اوّل : در [ بيان ] تحقيق دعوا و جواب است
( بدان كه ) شرط است در مدعى ، تكليف و اين كه ادعا از براى خودش يا از براى كسى كه بر او ولايت دارد ، بوده باشد مثل پدر و جدّ پدرى و وصىّ و وكيل و حاكم و امين حاكم . و بايد ادعا ، بر سر چيزى باشد كه تملّك آن صحيح باشد ؛ اگرچه مجهولى باشد ، به شرط لزوم .
پس ادعاى هبهء بىقبض ، مسموع نيست ؛ چه آن كه لازم نيست .
و ادعاى اين كه اين دختر ، دختر كنيز من است ؛ يا [ ادعاى ] اين كه بگويد اين دختر ، دختر كنيز من است كه در ملك من او را زاييده [ است ] ، مسموع نيست ؛ بلكه بايد بگويد « مالك دخترم » و بيّنه هم [ به ] همين قسم بايد بگويند .
و ادعاى اين كه اين ، ميوهء نخل من است ، مسموع نيست ؛ بلكه اگر خصم هم به آن اقرار كند ، ثمر ندارد .
و اگر گفت : كه « اين ريسيده ، از پنبهء من يا اين آرد ، از گندم من است » ، مسموع است .
و اگر زن گفت : اين [ مرد ] شوهر من است ، كافى است در ادعاى نكاح و محتاج به ادعاى حقوقش نيست .
661 / A
( مسائل )
[ مسئلهء ] ( اوّل ) : اگر مشهود عليه ، مدعى شد علم مشهود له را به فسق دو شاهد يا حاكم ؛ يا مدعى اقرار مشهود له شد ؛ يا مدعى شد كه قسم خورده [ است ] ، در حق قسم داشتن او اشكال است ؛ زيرا كه اقرار مدعى به - مثلا - عين حقّ نيست تا ادعايش ، مسموع باشد ؛ بلكه انتفاع برده مىشود در آن .
و شاهد و قاضى را نمىتواند قسم بدهد ؛ اگرچه اگر خودشان را تكذيب كردند ،