( قاعده )
روزهء واجب ؛ يا وقت آن مضيّق و تنگ است - مثل ماه رمضان و قضاى آن ماه و روزهء نذرى و اعتكافى - ؛
و يا مخيّر است در تعيين وقت - مثل روزهء جزاء صيد در حجّ و روزهء كفّارهء سر تراشيدن در حجّ و كفّارهء ماه رمضان - ؛
و يا روزهاى است كه مرتّب است بر غير خود ؛ يا چيز ديگر بر آن مقدّم است ، - مثل كفّارهء قسم كه بعد از عجز از بنده آزاد كردن است - ، يا مثل قتل خطا كه بدل عتق است ، يا كفّارهء ظهار ، يا هفت روز بدل هدى و قضاى ماه رمضان ، كه بعد از عجز از بنده آزاد كردن است .
مطلب دوم : در شرايط وجوب روزه
( بدان كه ) واجب مىشود روزه به تكليف ؛ در صورتى كه مكلّف ، سالم از ضرر باشد به جهت روزه با سلامتى از حيض و نفاس ؛ كه واجب نيست روزه بر طفل و ديوانه و بيهوش ، اگرچه بعد از نيّت بيهوش شده باشد ، و نه بر ناخوشى كه ضرر به او برساند و بر حايض و نفساء .
و شرط است در روزهء ماه رمضان : مقيم بودن ، كه صحيح نيست از او در سفرى كه قصر لازم است ؛ و اگر با علم به قصر ، روزه گرفت ، صحيح نيست ؛ و اگر با جهل به قصر بود ، كافى است ؛ و اگر پيش از ظهرى از سفر وارد شد و پيش از ورود ، چيزى تناول نكرده بود ، واجب است كه تمام كند آن روز را و كافى است از او . و مريض در حكم مسافر است ، كه اگر پيش از ظهر خوب شد و چيزى تناول نكرده ، آن روز را نيّت كند و كافى است .
( مسئله )
شرط است در وجوب قضا ، مكلّف بودن و مسلم بودن ؛ پس واجب نيست قضا [ كردن ] آنچه از طفل يا ديوانه يا بيهوش ، - اگر چه نيّت نكرده باشد - ، يا [ از ] كافر اصلى ، فوت شده باشد .
و واجب است قضا بر مرتدّ و بر حايض و نفساء و شخص خواب يا فراموش