مطلب سوم : در زكات غلّات و اجناس است
( بدان كه ) تعلّق مىگيرد زكات ، به اجناس اربعه - كه گندم و جو و خرما و مويز باشد - ، به شرط آن كه به سبب زراعت ، مالك او شده باشد نه به خريدن يا چيز ديگر .
و اجناس هم نصاب دارد ، و نصاب آنها پنج « وسق » است در هر يك از اجناس چهارگونه ؛ و « وسق » ، شصت « صاع » است ؛ و « صاع » ، چهار « مدّ » است و « مدّ » ، دو « رطل » است و ربع به رطل عراقى .
و در اين حال ده يك آن را بايد بدهد به شرط آنكه يا از جوى نهر يا از آب باران ، آب داده شده باشد ؛
و نصف عشر بايد بدهد ، اگر با دلوهاى كوچك يا بزرگ آب داده شده باشد .
] 72 / A [
و اين زكات بعد از اخراج آن چيزهايى است كه از آن حاصل بدهد مثل ماليات و اجرت عمله و بذر و غيره .
و اگر با رودخانه و دلو هر دو آب داده شده ، به هر كدام كه بيشتر آب داده شده ، معتبر است . و اگر هر دو مساوى است در نصف آن ، عشر و در نصف ديگر ، نصف عشر بدهد . و اگر بعد از حساب چيزى ماند كه به يكى از آن دو آب خورده ، زكات در آن واجب است ، هرچند كه كم باشد .
و متعلّق مىشود زكات از وقت پيدا شدن صلاح ، مثل بستن هسته و سرخ شدن خرما و زرد شدن [ آن ] .
و واجب مىشود بعد از تصفيه كردن حاصل ، زكات ، در هرچه معتبر است . و واجب نمىشود زكات بعد از دادن يك دفعه ، دوباره اگرچه چند سال بماند ؛ ولى اين حكم مختصّ به غلّات است ، و اجناس ديگر اين قسم نيست كه هرچه بماند به حدّ نصاب زكات دارد و مكرّر مىشود در هر سال .
و اگر ثمار متعدّد دارد از قبيل نخل و غيره ، ولى در شهرهاى دور از هم است به همديگر منضمّ مىشود و زكات به مجموع آنها ، تعلّق مىگيرد ؛
و اگر درخت خرمايى دارد كه در سال دو بار شكوفه مىكند ، شكوفهء دوم ، ضمّ به