تفسير :
( عَبَسَ )
يعنى ناراحت شد و رو ترش كرد
( وَ تَوَلَّى )
يعنى از وى روى گردانيد
( أَنْ جاءَهُ الْأَعْمى )
اينكه نابينايى نزد او آمد
( وَ ما يُدْرِيكَ لَعَلَّهُ )
يعنى شايد اين نابينا
( يَزَّكَّى )
بوسيله عمل صالح و آنچه از تو فرا ميگيرد پاك و منزّه شود
( أَوْ يَذَّكَّرُ )
يعنى متذكّر شده و به آنچه از مواعظ قرآن ياد ميگيرد متّعظ شده و اندرز گيرد .
( فَتَنْفَعَهُ الذِّكْرى )
پس او را در دينش نفعى بخشد . گفتهاند : و در اين لطف بزرگى است از خدا بر پيامبرش زيرا در بارهء عبوس خطاب نكرد ، و
هامش
( كردهاند كه آنكه عبوس شد و اعراض كرد پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم است و سيوطى در تفسير درّ المنثور از عايشه نقل كرده كه گويد : رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله در مجلسى از وجوه و سران قريش كه از ايشان ابو جهل بن هشام و عتبة بن ربيعه بود نشسته بود و ميگفت آيا خوب و نيكو نيست اگر من به چنين و چنان آمدم و آنها ميگفتند چرا به خدا قسم . پس ابن ام مكتوم آمد و آن حضرت با قريش مشغول بود پس چيزى سؤال كرد و آن حضرت اعراض نمود پس خدا نازل نمود( أَمَّا مَنِ اسْتَغْنى فَأَنْتَ لَهُ تَصَدَّى )وَ أَمَّا مَنْ جاءَكَ يَسْعى وَ هُوَ يَخْشى فَأَنْتَ عَنْهُ تَلَهَّى )مترجم گويد : امّا اينكه فخر الدّين گفته اجماع مفسّرين . . . درست نيست زيرا غالبا بلكه اغلب مفسّرين اماميّه گفتهاند :
مقصود ازعَبَسَ وَ تَوَلَّى. عثمان و يا شخص ديگرى از بنى اميّه بوده . چنان كه محدّث بحرينى در تفسير برهان و على بن ابراهيم قمّى و محدّث كاشانى و شيخ طوسى در تبيان و دهها نفر ديگر گويند آيه مذكور در باره عثمان و ابن ام مكتوم نازل شده است .
شيخ طوسى قدّس اللَّه سرّه در تفسير تبيان فرموده اينكه حضرات - اهل سنّت گفتهاند فاسد است . بعلّت اينكه پيامبر اسلام صلّى اللَّه عليه و آله مقامش بالاتر از اين صفات ( رذيله ) است . و چگونه او را به عبوس و بد اخلاقى معرّفى مىكند و حال آنكه در قرآن او را معرّفى به( لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ )