نعمت است بر خلق خدا و بيان وحدانيّت و قدرت خداى تعالى است ، چنانچه در رفع سماء گفته شد . ( فِيها فاكِهَةٌ ) يعنى در روى زمين چيزهايى است كه به آن متنعّم و بهرهمند ميشوند از اقسام ميوههايى كه از درختان بدست ميآورند . ( وَ النَّخْلُ ذاتُ الْأَكْمامِ ) يعنى نخلهايى كه داراى فلوفها و غلافها است ، و ميوه نخل مادامى كه شكوفا نشده در غلف و جلد است . حسن گويد : اكمام ليف نخل است كه خرما در آن نهفته است . ابن زيد گويد : يعنى داراى شكوفه است براى آنكه آن پوشيده بليف و غلاف است . ( وَ الْحَبُّ ) اراده نموده تمام حبوباتى كه در زمين زراعت مىشود از گندم و جو ( و باقلا و لوبيا و نخود و عدس و غير اينها ) . ( ذُو الْعَصْفِ ) جبائى و مجاهد گويند : يعنى صاحبان برگ كه وقتى كه خشك شد و خورد شد كاه مىشود . ابن عبّاس و قتاده و ضحاك گويند : عصف كاه است كه باد آن را مىپراند و ميبرد . سداء و فراء گويند : آن سبزهء زراعت است و آن اقلّ چيزيست كه از آن مى رويد . ( وَ الرَّيْحانُ ) در قول بيشتر مفسّرين يعنى روزى است . و حسن و ابن زيد گويند : آن شاخه ريحان و گليست كه ميبوئيد . و ضحاك گويد : ريحان دانهء خوردنى ( مثل گندم و جو و باقلا و . . . . ) و عصف برگيست خورده نميشود ، و آن روزى و رزق و خوراك حيواناتست ، و ريحان
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ٢٤ — صفحة 65
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص٦٥