( أَ فَرَأَيْتُمْ ما تَحْرُثُونَ )
آيا پس شما آنچه بذر ميفشانيد ديديد يعنى آنچه در زمين عمل مىكند و در آن بذر ميپاشيد ديدهايد .
( أَ أَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ )
يعنى آيا شما آن را ميرويانيد و زراعت قرار ميدهيد يا ما آن را ميرويانيم ، پس راستى كسى كه قدرت بر رويانيدن و زراعت دارد از دانه گندم كوچكى آن را حبّه و دانههاى بسيار نمايد قادر است بر اعاده خلق بر آنچه را كه بر آن بودند .
از پيامبر ( ص ) روايت شده كه فرمودند : نگويد البتّه يكى از شما كه من زراعت كردم ، بلكه بگويد بذر افشاندم و كشت كردم .
( لَوْ نَشاءُ لَجَعَلْناهُ )
يعنى اگر ما ميخواستيم قرار ميداديم اين كشت و بذر شما را
( حُطاماً )
يعنى گياهى كه نه در طعام به كار رود و نه در غذا .
عطاء گويد : يعنى ما آن را آگاه ميكرديم كه حبّه گندم و جو در آن نباشد .
( فَظَلْتُمْ تَفَكَّهُونَ )
عطاء و كلبى و مقاتل گويند : يعنى شما تعجّب مىكرديد از آنچه بر شما نازل شده در زراعتتان .
عكرمه و قتاده و حسن گويند : يعنى شما پشيمان شده و افسوس ميخورديد بر آنچه كه خرج نموديد دربارهء آن و اصل آن از تفكّه و مزاح كردن بحديث و آن شوخى كردن به آنست ، پس مثل آنكه گويد : پيوسته شما ابراز پشيمانى مى كرديد چنانچه شخص مزاح در حديث و سخنش مطلبى ابراز مىكند كه ازاله غصّه و غم نمايد .
عكرمه گويد : ملامت و سزنش ميكنيد يكديگر را يعنى بعضى از شما برخى ديگر را ملامت و سزنش ميكنيد بر تفريط و كوتاهى در طاعت خدا .
( إِنَّا لَمُغْرَمُونَ )
يعنى ميگويند راستى ما زيانكار و خسارت ديده هستيم و