از زيد بن ثابت نقل شده است منظور از ( لمم ) گناهانى است كه در دوران جاهليت مرتكب شدهاند و در اسلام مورد عفو قرار گرفته است بنا بر استثناء منقطع است . از حسن و سدى نقل شده است ( لمم ) به گناهى گويند كه انسان يك مرتبه مرتكب آن شود و سپس توبه كند و ديگر مرتكب آن نگردد ، زجاج نيز اين معنى را انتخاب كرده است ، زيرا در معنى « لمم » ميگويد : لمم آنست كه انسان مرتكب گناهى شده ، و بر آن اصرار نورزد ، و دنبالهء آيه نيز دليل اين معنى است كه ميفرمايد :
« إِنَّ رَبَّكَ واسِعُ الْمَغْفِرَةِ »
ابن عباس گفته است : براى كسى است كه آن گناه را مرتكب شده و توبه كرده است مغفرت الهى گسترش دارد ، يعنى رحمت الهى شامل تمامى گناهان ميگردد ، و خداوند از نظر رحمت و بخشش گناهكاران دريغ نخواهد داشت « 1 » سخن اينجا تمام مىشود ، و سپس خداوند ميفرمايد :
« هُوَ أَعْلَمُ بِكُمْ »
يعنى پيش از آفرينش شما خداوند نسبت بشما آگاه است
« إِذْ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ »
يعنى : هنگامى كه خداوند پدر شما آدم را از - پهنهء زمين آفريد ، بلخى گفته است جايز است منظور از آن تمام مخلوقات باشد ، يعنى : خداوند شما را از راه غذاهايى كه ميخوريد آفريد ، و خدا آن غذاها را در روى زمين آفريده است و عادت بر آن است كه با تركيب بعضى از اين غذاها - چيزهاى ديگرى آفريده شود ، كه گويا خداوند انسانها را از اين غذاهاى زمين آفريده است .
« وَ إِذْ أَنْتُمْ أَجِنَّةٌ فِي بُطُونِ أُمَّهاتِكُمْ »
از حسن نقل شده است يعنى : در آن هنگام كه شما در رحم مادرانتان بوديد خداوند ميدانست كه هر انسانى چه خواهد كرد ، و بسوى چه مسيرى رهسپار خواهد گرديد .
بعضى گفتهاند يعنى خداوند بزرگ از ضعف شما انسانها و تمايلات نفسانيتان
هامش
( 1 ) - تفسير ابن عباس 332 ميگويد : منظور از وسعت مغفرت الهى آنست كه ( خدا گناه كسى را كه از گناه كبيره و صغيره توبه كرده است مىآمرزد )