و بعضى گفتهاند منظور از اين زندگى ، زندگى مؤمنان و كافران است بعد از قيامت ، و منظور از مرگشان هنگامى است كه فرشتگان براى قبض روح آنان مىآيند .
از مجاهد نقل شده است منظور آنست كه زندگى مؤمنين بر اساس ايمان و اطاعت پروردگار است ، مرگشان نيز بر اساس ايمان و اطاعت پروردگار است و زندگى مشركين بر اساس شرك و معصيت است ، مرگشان نيز بر همين اساس است ، بنا بر اين زندگى و مرگ اينان و آنان يكسان نخواهد بود .
و بعضى هم گفتهاند ضمير در مماتهم و محياهم بكفّار بر ميگردد و معنايش آنست كه آنان در حال زندگى و مرگ يكسان هستند ، زيرا كسى كه زنده است اگر اطاعت انجام ندهد مانند آنست كه مرده باشد ، سپس ميفرمايد :
( وَ خَلَقَ اللَّهُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِّ )
يعنى : خداوند آسمانها و و زمين را بيهوده نيافريده است ، بلكه آنها را براى منفعت بندگانش آفريده است ، تا آنان را مكلّف سازد و در معرض ثواب جزيل قرار دهد .
( وَ لِتُجْزى كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ )
يعنى : هر كس عبادت و اطاعتى انجام داده است ثواب خواهد ديد ، و هر كس معصيتى كند مكافاتى بايد ببيند .
( أَ فَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ ؟ )
از ابن عبّاس و قتاده و حسن نقل شده است : اى محمّد ! آيا ديدهاى كسى كه دين خود را خواستهاش قرار دهد ، و چيزى را نخواهد مگر آنكه انجام دهد ، زيرا ايمان به خدا ندارد و از او نميترسد ، و لذا پيرو هواى نفس خود بوده ، و تقوايى نيست كه مانع او شود .
از عكرمه و سعيد بن جبير روايت شده است كه معناى اين آيه اينست كه آيا ديدهاى كسى را كه معبود خودش را بدلخواه خود تعيين كند ؟ ! و معبود