كه در اين شعر « اضلّ بعيره » بمعنى آنست كه شترش گم شده است .
( وَ خَتَمَ عَلى سَمْعِهِ وَ قَلْبِهِ وَ جَعَلَ عَلى بَصَرِهِ غِشاوَةً )
اين آيه را ، در سورهء بقره تفسير نمودهايم « 1 » .
( فَمَنْ يَهْدِيهِ مِنْ بَعْدِ اللَّهِ )
يعنى : پس از هدايت الهى نسبت به او ، به اين معنى كه هر گاه كسى بوسيلهء هدايت الهى پس از ظهور و روشنى آن راه نيافت ، ديگر اميدى بهدايت يافتنش نيست .
( أَ فَلا تَذَكَّرُونَ )
يعنى : آيا با اين موعظهها پند نميگيريد ؟ و اين توبيخ نشانهء آنست كه آنان در پند گرفتن كوتاه مىآمدهاند ، يعنى : پند گيريد ، و بيدار شويد تا نسبت به خداوند معرفت داشته باشيد .
و سپس خداوند بزرگ از وضع منكرين بر انگيختن پس از مرگ سخن به ميان آورده ميفرمايد :
( وَ قالُوا ما هِيَ إِلَّا حَياتُنَا الدُّنْيا )
يعنى : غير از اين زندگى كه در دنيا داريم ، زندگى ديگرى وجود ندارد ، و پس از مردن زنده شدن و حساب و كتابى در بين نيست .
( نَمُوتُ وَ نَحْيا )
و در معنى اين قسمت سه قول گفته شده است .
1 - آنكه تقديرش « نحيا و نموت » است و مقدّم و مؤخر شده است .
2 - يعنى : ما مىميريم و فرزندانمان زنده مىمانند .
3 - يعنى بعضى از ماها مىميريم و بعضى زنده مىمانيم همانگونه كه در آيهء ديگر ميفرمايد :
« فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ »
يعنى : بايد بعضى از شما بعضى ديگر را بكشد .
( وَ ما يُهْلِكُنا إِلَّا الدَّهْرُ )
يعنى كسى جز گذشت زمان و رفت و آمد شب و
هامش
( 1 ) رجوع شود بتفسير آيهء 7 از سورهء بقره .