برج ، شيخ تاج الدين ، خواجه يوسف ، شمسآباد ، خلفان و . . . را مىتوان نام برد . « 1 »
در شهر چنان مزارع بزرگى بود كه در آن گندم ، جو و . . . كشت مىشد . بابارو در اينباره چنين مىنويسد : « روز بعد به كشتزار بزرگى در داخل شهر رفتم . در آنجا گندم كاشته و به تازگى آن را درو كرده بودند . » « 2 »
تبريز داراى محلههايى نيز بود . در اين محلات مردم بنا به موقعيت اجتماعى مىزيستند و نام اين محلات نيز با اين مسئله ارتباط داشت . محلهء اعيان در مركز شهر و محلات طبقات متوسط و فقير در كنار شهر بود . اين محلات عبارت بودند از :
ويجويه : رشيد الدين نخستينبار آن را با نام « دروازهء ورجونهء تبريز » يا « ويجويه » ياد كرده است . « 3 » محلهء ورجو كه به صورت ويجويه نوشته شده ، در شمال غرب شهر واقع شده و يكى از قديمىترين محلات شهر است .
سنجران : نام دروازه يا محله است . در قديم محلهاى در مركز شهر بود . پيش از ساخته شدن حصار در زمان غازان خان يكى از ده دروازهء شهر بود . « 4 »
ششگلان : نخستين بار به اين نام در وقفنامهء رشيد الدين برمىخوريم . « 5 » يكى از قديمىترين محلات تبريز بود و در شمال شرق شهر قرار داشت . اين محله را « ششگاه » نيز مىناميدند . در اوايل سدهء چهاردهم ميلادى مسجد جامع رشيدى ، حمام رشيد و كوچهء ارمنى در اين محله قرار داشت . « 6 »
سرخاب : در قسمت شمالى تبريز و دامنهء كوه سرخاب واقع بود . يكى از محلات قديمى است .
قبرستانى نيز به همين نام در تبريز هست . « 7 » مقبرهء سيد حمزه و كاريز اوزون حسن در اين محله قرار دارد . دولتشاه سمرقندى ( سدهء پانزدهم ميلادى ) اين محله را با نام « ولايت سرخاب » ناميده است . « 8 » اين نيز نشاندهندهء بزرگى اين محله است . « 9 »
هامش
( 1 ) . وقفنامهء ربع رشيدى ، ص 352 - 354 ، 376 ، 381 - 383 ؛ وقفنامهء مظفريه . ( نك : محمد جواد مشكور ، تاريخ تبريز ، ص 656 - 662 ؛ روضات الجنان ، ج 2 ، ص 636 . )
( 2 ) . باربارو ، همان ، ص 70 .
( 3 ) . جامع التواريخ ، ج 3 ، ص 327 ؛ وقفنامهء ربع رشيدى ، ص 259 ، 264 ، 354 .
( 4 ) . وقفنامهء ربع رشيدى ، ص 359 ؛ احسن التواريخ ، ص 455 .
( 5 ) . وقفنامهء ربع رشيدى ، ص 260 ، 345 ، 348 ، 367 .
( 6 ) . همان ، ص 222 ، 261 ، 263 ؛ دستور الكاتب ، ج 2 ، ص 251 ؛ احسن التواريخ ، تهران ، ص 455 .
( 7 ) . نزهة القلوب ، ص 87 ؛ دستور الكاتب ، ج 2 ، ص 131 .
( 8 ) . وقفنامهء ربع رشيدى ، ص 222 ، 261 ؛ تاريخ وصاف ، ص 385 ؛ دولتشاه سمرقندى ، تذكرة الشعراء ، ص 642 ؛ نادر ميرزا ، همان ، ص 236 .
( 9 ) . براى آگاهى بيشتر دربارهء محله و مقبرهء سرخاب نك : ضياء الدين سجادى ، كوى سرخاب تبريز و مقبرة الشعراء ، تهران ، 1336 ، ص 24 - 53 ، 141 - 158 .