زرين ) حق آوردن پشم خام و تبديل آن به امتعه را در آنجا به دست آوردند . ولى بعدها وضعيت دوباره دگرگون شد . ازبك خان آلتون اردو با استفاده از ساخته شدن كارخانه و مسجد ، قصد به دست گرفتن كامل مراغه و تبريز را داشت . در همين رابطه به غازان خان مراجعه مىكند و غازان خان خواستهء او را رد مىنمايد . « 1 »
از مطالب مذكور روشن مىشود كه بافندگى در تبريز بسيار پيشرفت كرده بود . حتى اين بخش از صنعت چنان درآمدزا بود كه موجب رقابت ميان خانهاى قپچاق و ايلخانان شد . از اين كارخانهء بافندگى ديرزمانى استفاده گرديد . مقدار محصول اين كارخانه چنان بود كه خانهاى قيزيل اردو به پشم خام جمعآورى شده از همانجا اكتفا نكرده و اجازهء وارد كردن پشم خام از سرزمينشان را به آنجا از ايلخانان گرفتند . ماركوپولو با اشاره به اشتغال بيشتر اهالى تبريز به صنعت و بازرگانى مىنويسد كه در اين كارخانهها پارچههاى قيمتى زرين و ابريشمين بافته مىشد . اينها براى بازرگانى شهر بسيار مساعد بود . « 2 »
در اواخر سدهء سيزدهم و اوايل سدهء چهاردهم ميلادى بافندگى به سرعت پيشرفت كرد . در كارخانههاى بافندگى ربع رشيدى و شام غازان پارچههاى پنبهاى و ابريشمى زيبا و ظريفى بافته مىشد . حتى پنجاه صنعتگر بافنده از انطاكيه و بيست و پنج نفر از قبرس ، براى كار در كارگاههاى بافندگى ربع رشيدى به تبريز آورده شدند . « 3 » به كارگران شاغل در ربع رشيدى پيراهن ، عبا ، روپوش و روسرى محصول تبريز داده مىشد . « 4 »
حاكمان ايلخانى خزانههايى از لباسها و پارچههاى قيمتى در تبريز داشتند . آنان بيشتر اوقات لباس را نيز در رديف هداياى قيمتى تقديم مىكردند . بيشتر اين لباسها توسط صنعتگران تبريزى توليد مىشد . در دورهء حاكميت غازان خان ، لباسهاى فراوانى در كارگاههاى تبريز بافته مىشد . « 5 » غازان خان در عرض ده تا پانزده روز بيست هزار دست لباس هديه داد . « 6 » رشيد الدين مىنويسد : « روزى نمىشود كه غازان خان دويست تا سيصد دست لباس از خزانه
هامش
( 1 ) . همان .
( 2 ) . سفرنامهء ماركوپولو ، تهران ، ص 31 .
( 3 ) . مكاتبات ، ص 321 ؛ عليزاده ، همان ، ص 191 .
( 4 ) . مكاتبات ، ص 195 . رشيد الدين سالانه براى هزار و چهارصد كارگرى كه در ربع رشيدى كار مىكردند ، مقدار زيادى لباسهاى مردانه و زنانه ، كفش و . . . مىداد كه همه در ربع رشيدى توليد مىشد . ( مكاتبات ، ترجمهء روسى ، ص 238 - 240 . )
( 5 ) . جامع التواريخ ، ج 3 ، ص 392 .
( 6 ) . همان ، ص 394 .